ROŚLINY BIBLIJNE
Chrzan pospolity
Chrzan pospolity (Armoracia rusticana) to roślina, która kojarzy nam się z konserwacją
pożywienia, a zwłaszcza kiszeniem ogórków oraz innych warzyw.
Jest też popularny do wyrobu ćwikły. Warto jednak pamiętać, że należy do grupy
gorzkich ziół, a te pojawiają się w Biblii.
PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI
Wrocław
Chrzan pospolity
ARCHIWUM AUTORA
W Księdze Liczb czytamy, że Izraelici mają obowiązek świętowania Paschy na pamiątkę wyjścia z ziemi egipskiej (Lb 9, 1-4). Wyzwolenie Izraelitów z niewoli egipskiej zapowiadało Boży plan wyzwolenia i odkupienia ludzkości dzięki ofierze Jego Syna, Jezusa Chrystusa, Baranka Bożego (J 1, 29). W ramach przygotowań do ostatniej plagi – śmierci pierworodnych – Bóg ustanowił pierwsze święto Paschy. W swoim wielkim miłosierdziu Pan zapewnił swojemu ludowi sposób na ocalenie przed gniewem. Każda izraelska rodzina miała wziąć baranka płci męskiej bez skazy, zabić go o zmierzchu, a następnie posmarować jego krwią framugi drzwi swoich domów. „I tej samej nocy spożyją mięso pieczone w ogniu, i chleby przaśne będą spożywali z gorzkimi ziołami” (Wj 12, 8). Czytamy również, że Paschę powinni spożywać także ci, których dotknęła nieczystość z powodu kontaktu ze zmarłymi, lub będący w podróży (Lb 9, 10-11). Gorzkie zioła, do których należy chrzan pospolity, przypominają Żydom o czasach ucisku i prześladowania oraz o skazaniu Izraelitów na zagładę przez faraona podczas pobytu w Egipcie.
Chrzan ma także odrębne symboliczne znaczenie podczas Świąt Wielkanocnych. W naszej kulturze należy do podstawowych pokarmów święconych w Wielką Sobotę i spożywanych podczas śniadania w Niedzielę Wielkanocną. Według przekazów ludowych święci się go na pamiątkę gorzkiej męki Jezusa na krzyżu i na znak zmartwychwstania.
Chrzan pospolity to roślina wieloletnia należąca do rodziny kapustowatych Brassicaceae, naturalnie występująca na obszarach południowo-wschodniej Europy i zachodniej części Azji. Pierwsze wzmianki o jego uprawie pochodzą z XII w., a w Polsce był znany już w średniowieczu.
Tworzy charakterystyczne duże, podłużne liście wyrastające z grubego, mięsistego korzenia kształtu cylindrycznego, o średnicy nawet do 10 cm, pokrytego żółtobiałą skórką. Jego miąższ jest biały, delikatnie włóknisty. Dojrzałe rośliny wytwarzają długą, prostą łodygę o wysokości do 120 cm. Na niej osadzone są drobne liście oraz białe kwiaty, które nie zawiązują nasion.
Chrzan często uprawiany jest dla pozyskania korzenia, którego kawałki wykorzystujemy w kuchni do kiszenia oraz w przetwórstwie do wyrobu tartego chrzanu lub innych kremów, stanowiących doskonały dodatek do mięs, wędlin oraz ryb. Ma on również zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym do produkcji leków przeciwko schorzeniom wątroby i woreczka żółciowego. Charakterystyczny smak korzeni jest związany z zawartością lotnego związku, który powstaje podczas ucierania korzenia. Poza walorami zdrowotnymi i smakowymi chrzan ma wartość odżywczą – jest źródłem białka, witaminy C, kwasu nikotynowego i soli mineralnych, takich jak wapń, fosfor, magnez i żelazo.
W ogrodzie najlepiej posadzić go jesienią; do tego celu służy kawałek korzenia o średnicy 2 cm i długości 10 cm, czyli tzw. sadzonka korzeniowa. Chrzan wymaga stanowiska słonecznego lub delikatnie ocienionego. Preferuje gleby zasobne w składniki pokarmowe, czyli nawiezione kompostem. Rośliny rosną dość szybko, praktycznie po roku jesienią można wykopać chrzan i wykorzystać go w kuchni. U roślin wieloletnich możliwe jest również systematycznie wykopywanie korzeni z części karpy podczas okresu wegetacji do wykorzystania w celach kulinarnych.
