MATERIAŁ PRZYGOTOWANY PRZEZ WROCŁAWSKIE CENTRUM ROZWOJU SPOŁECZNEGO
Miejskie lasy Wrocławia
Kompleksy leśne na terenie Wrocławia tworzą niezwykłą ekologiczną sieć ukrytą
w granicach miasta.
RADOSŁAW GIL
Zarząd Zieleni Miejskiej
FOT. RADOSŁAW GIL
Z perspektywy lotu ptaka Wrocław jawi się jako tętniący życiem organizm, w który misternie wpleciono błękitne wstęgi rzek i rozległe plamy zieleni. Wśród tej ostatniej kryje się ponad 1100 ha lasów komunalnych, nad którymi pieczę sprawuje Zarząd Zieleni Miejskiej (ZZM). To nie są zwykłe tereny rekreacyjne czy tradycyjnie rozumiane parki. To dynamiczne ekosystemy działające jak skomplikowana maszyneria biologiczna, która ratuje mikroklimat metropolii, chroni jej bioróżnorodność i oferuje mieszkańcom bezcenny azyl.
Ekologia bez siekiery: nowy model zarządzania
W lasach komunalnych Wrocławia priorytetem nie jest produkcja drewna. Inspektorzy ds. lasów z ZZM realizują tu zadania z zakresu ochrony miasta, np. utrzymanie lasu bezpiecznego dla mieszkańców przy minimalnej ingerencji w tutejsze siedliska tworzone m.in. przez: dęby, graby, lipy, olchy i klony.
Niezwykle ważne jest też podejście do martwego drewna. Drzewa usuwa się tu wyłącznie wzdłuż głównych ścieżek, jeśli zagrażają bezpieczeństwu. Te, które runą w głębi lasu, zostają na miejscu. Dla biologa martwy pień to tętniące życiem centrum bioróżnorodności, będące domem dla setek gatunków mszaków, porostów, rzadkich owadów oraz ptaków.
Bogactwo flory i fauny
Wrocławskie lasy to dom dla bardzo bogatej fauny i flory. Pod osłoną koron drzew żyją tu sarny, dziki, lisy, kuny, a coraz częściej także bobry i wydry, które upodobały sobie tereny nadrzeczne. Lasy te są rajem dla ptaków – od dzięciołów (w tym rzadkiego dzięcioła średniego), przez puszczyki, aż po polujące nad rzekami zimorodki. W runie leśnym obok potężnych paproci wiosną i latem królują kobierce zawilców, kokoryczy oraz rzadkie gatunki storczyków, takie jak kruszczyk szerokolistny. Podkreślić trzeba mnogość gatunków owadów, w tym występowanie chronionych motyli: czerwończyka nieparka i modraszka telejusa, oraz chrząszczy: pachnicy dębowej i kozioroga dębosza.
Lasy miejskie
Wrocław to miasto rzek, co ukształtowało tutejszą szatę roślinną. Kompleksy leśne zarządzane przez ZZM można podzielić na kilka grup. Dwa największe z nich znajdują się w północno-zachodniej części miasta. Las Osobowicki to jeden z najstarszych lasów w mieście. Poza bogatym drzewostanem dębowo-grabowym skrywa zabytki archeologiczne i historyczne: ślady grodziska (Szaniec Szwedzki) oraz Wzgórze Kapliczne. Stojąca na tym ostatnim Kaplica pw. Nawiedzenia NMP w 2024 r. została ustanowiona Sanktuarium NMP Osobowickiej na Świętym Wzgórzu. Las Rędziński, położony w sąsiedztwie Odry, tuż obok imponującego Mostu Rędzińskiego, jest największym kompleksem leśnym w mieście i liczy ok. 400 ha. Łączy funkcje bioróżnorodnego biofiltra nadrzecznego z bogatą infrastrukturą biwakową, boiskami i polanami rekreacyjnymi. Ze względu na unikatowe walory dzikiej przyrody został częściowo objęty europejską siecią ochrony Natura 2000 (Dolina Widawy).
Nadrzeczne perły i użytki ekologiczne
Istotną rolę we wrocławskim ekosystemie odgrywają tereny nadrzeczne. Las Pracki u ujścia Widawy do Odry ma od 2023 r. status użytku ekologicznego. Ingerencja człowieka jest tu zredukowana niemal do zera. To żywe laboratorium przyrodnicze pozwalające obserwować naturalne procesy sukcesji roślinnej.
Las Opatowicki, zlokalizowany w południowo-wschodniej części miasta, ma specyficzny, rzeczny mikroklimat. Wraz z całym pasem zieleni obecnym na Wyspie Opatowickiej stanowi jeden z najpopularniejszych celów weekendowych mikrowypraw Wrocławian. Z kolei Las Rakowiecki położony w rejonie Niskich Łąk i rzeki Oławy stanowi kluczowy element tzw. terenów wodonośnych miasta i jest niezwykle ważnym korytarzem ekologicznym, a zarazem ulubionym miejscem wrocławskich biegaczy.
Zielone enklawy blisko osiedli
Miejscem wytchnienia dla mieszkańców są także lasy znajdujące się blisko osiedli. Należy do nich m.in. Las Leśnicki, położony w dolinie Bystrzycy, który przylega bezpośrednio do zabytkowego Parku Leśnickiego, tworząc z nim spójną i malowniczą przestrzeń rekreacyjną. Ciekawym miejscem jest również Las Sołtysowicki. Kryje on w sobie średniowieczne grodzisko otoczone wciąż dostrzegalną fosą oraz urokliwe stawy, wokół których skupia się lokalne życie rekreacyjne. Z kolei Las Kuźnicki i Lasek Oporowski to dwa mniejsze, ale niezwykle cenne przyrodniczo kompleksy ciągnące się wzdłuż rzeki Ślęzy. Stanowią naturalne, zielone łączniki integrujące okoliczne osiedla z doliną rzeczną. W zachodniej części miasta rolę „zielonych płuc” odgrywają Las Stabłowicki i spory las przy ul. Kosmonautów. Chronią mieszkańców przed miejskim hałasem i zanieczyszczeniami. Z kolei Park Tysiąclecia w swojej zachodniej części, między Ślęzą a ul. Graniczną, skrywa gęste, kilkudziesięcioletnie nasadzenia dębów i jesionów o typowo leśnym charakterze.
Lasy miejskie zarządzane przez ZZM to tylko jedna z form zieleni leśnej we Wrocławiu. W granicach administracyjnych miasta znajdują się również wielkie kompleksy zarządzane przez Lasy Państwowe (Nadleśnictwa Miękinia i Oława). Należą do nich m.in. największy we Wrocławiu Las Mokrzański (ponad 500 ha), Las Ratyński i Las Strachociński. Choć podlegają innej administracji, wspólnie z lasami miejskimi tworzą jeden gigantyczny ekosystem.
Klimatyczna tarcza miasta
Z punktu widzenia fizyki i meteorologii miejskiej lasy działają jak potężna, darmowa instalacja klimatyzacyjna i hydrologiczna. Dzięki procesowi ewapotranspiracji (jedno drzewo odparowuje w ciągu doby nawet kilkaset litrów wody) rozległe kompleksy leśne potrafią lokalnie obniżyć temperaturę otoczenia o kilka stopni, niwelując zjawisko miejskiej wyspy ciepła.
Dodatkowo lasy nadrzeczne pełnią funkcję gigantycznych gąbek retencyjnych. Absorbują miliony litrów wody podczas ulewnych opadów, a w okresach bezdeszczowych oddają wilgoć do otoczenia, ratując miasto przed suszą.
Wrocławskie lasy komunalne są dowodem na to, że nowoczesna metropolia może i powinna współistnieć z prawdziwą, dziką przyrodą, tworząc przestrzeń bezpieczną zarówno dla ludzi, jak i dla wolno żyjących zwierząt.
