ROŚLINY BIBLIJNE
Pokrzywa zwyczajna
Uważana za powszechny chwast pokrzywa
to roślina znana już od czasów biblijnych.
PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI
Wrocław
Pokrzywa zwyczajna
WIKIMEDIA COMMONS
Najczęściej kojarzy nam się z dzieciństwem lub wiekiem nastoletnim, kiedy biegając po łąkach, polach lub innych zaniedbanych miejscach, niechcąco mieliśmy kontakt z jej parzącymi liśćmi. Obecnie doskonale wiemy, że pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) to źródło cennych związków, a jej właściwości lecznicze znane były choćby Hipokratesowi czy Hildegardzie z Bingen.
W Księdze Przysłów czytamy: „a oto wszystko zarosło pokrzywą, ciernie całą powierzchnię pokryły, kamienny mur rozwalony” (Prz 24, 31). Na tej podstawie można uznać, że pokrzywa w Biblii postrzegana jest raczej negatywnie – to chwast i kara Boża za grzechy. Generalnie w Piśmie Świętym wymieniana jest w grupie roślin parzących lub cierniowych. Symbolizuje spustoszenie i niedostępność (Prz 24, 31; Iz 34, 13; a w niektórych tłumaczeniach również Oz 9, 6 i So 2, 9). W Księdze Hioba (30, 7) pokrzywy (wg Biblii Tysiąclecia ciernie) służą jako ochrona dla przeciwników Hioba, co wiąże się z dużymi rozmiarami osiąganymi przez niektóre gatunki pokrzyw.
Pokrzywa to roślina wieloletnia, czyli bylina, wytwarzająca charakterystyczne długie, podziemne oraz pełzające po powierzchni gleby, żółte rozłogi. Cechą rodzaju pokrzyw jest dwupienność – osobno rosną rośliny żeńskie i męskie. By powstały owoce, musi dojść do zapylenia i zapłodnienia roślin żeńskich za pośrednictwem wiatru, który przenosi pyłek z kwiatów męskich do żeńskich.
Roślina pokryta jest włoskami – krótszymi zwykłymi oraz dłuższymi parzącymi. Liście z wierzchu są matowe, od ciemno- do jasnozielonych, pod spodem intensywnie pokryte długimi parzącymi włoskami.
Pokrzywa wytwarza również tzw. przylistki. Kwiatostany zawiązuje na wysokości 7–14 węzła. Wyrastają one z kątów liści i mają charakterystyczną budowę. Męskie są wzniesione, kształtu wiechowatego i długości 6–12 cm z 4 pręcikami. Kwiatostan żeński jest krótszy, kształtu kłosowatego, podczas kwitnienia wzniesiony, po kwitnieniu zwieszony, z długimi włoskami parzącymi. Na włoskach osadzone są gruczołki, a właściwości parzące wynikają ze związków chemicznych w nich zawartych, takich jak kwas mrówkowy, histamina i acetylocholina, które wywołują podrażnienie skóry. Pokrzywa potrafi też rozmnażać się wegetatywnie, za pomocą kłączy. W ogrodzie wybiera sobie miejsca zasobne w składniki pokarmowe, często naturalnie w pobliżu domostw. Rośnie tam, gdzie jest duża zawartość azotu w glebie. Kiedyś była często spotykana w pobliżu wychodków, szamb, gnojowników czy miejsc zanieczyszczonych materią organiczną.
Wiosną z miejsc czystych, na glebach niezanieczyszczonych metalami ciężkimi, warto zbierać szczególnie młode liście, które są delikatne i nie mają jeszcze dużej ilości włosków parzących, za to są bogate w związki mineralne, żelazo oraz witaminę C. Mogą być one dodatkiem do sałatek, surówek, nadają się też do gotowania zupy podobnej do szczawiowej, można je suszyć lub wyciskać z nich sok. Napar z liści pokrzywy jest bogaty w witaminy B i K. Liście pokrzywy doskonale pobudzają metabolizm i oczyszczają organizm. Picie herbaty z pokrzywy lub wyciśniętego z niej soku to także doskonały sposób na naturalne dostarczenie organizmowi potrzebnego żelaza.
