Wielokulturowość podwórkowa

Wrocław nauczył nas, że tożsamości nie dostaje się w prezencie – ją się adaptuje, czasem w bólach, na gruzach cudzych cmentarzy i wśród obcych napisów na tynkach. Dziś, gdy świat znów zdaje się kurczyć pod wpływem lęku, wracam do moich greckich sąsiadów z Rynku i poniemieckich mebli moich rodziców. To nie są tylko sentymentalne obrazki, to lekcja przetrwania we wspólnocie, o której nie wolno nam zapomnieć.
W jednym z wywiadów reżyser teatralny Jakub Skrzywanek – prywatnie mój syn – stwierdził, że właśnie teraz w Polsce musimy sobie uświadomić, czym jest dbanie o siebie i życie we wspólnocie. Być może po raz pierwszy w historii, gdyby doszło do kataklizmu wojny, nie mielibyśmy dokąd uciec. Ucieczka nie jest tutaj bynajmniej figurą retoryczną. Nasza sytuacja wymaga społecznej empatii, tolerancji i szacunku dla różnorodności. Żyjemy obok siebie i razem, a to wymaga akceptacji inności.
Dziedziczenie na gruzach
Dla mojego pokolenia pojęcie wielokulturowości było teoretyczne, wręcz fikcyjne. Przez dużą część życia funkcjonowałem w społeczeństwie o zamkniętych granicach i jednorodnych, narodowych kodach kulturowych. Parafrazując słowa piosenki zespołu T.Love: W mieście, „gdzie Hitler i Stalin zrobili, co swoje”. Owa różnorodność, tak obecna we wspomnieniach moich rodziców i dziadków, była dla mnie jedynie opowieścią, której nie doświadczałem osobiście. Zrozumiałem jej wartość dopiero wtedy, gdy zafascynowało mnie zjawisko adopcji kultury.
Moja młodość upływała w czasach, gdy propagandowo karmiono nas hasłami o „piastowskości” i polskości Ziem Odzyskanych. Tymczasem na tynkach moich ulic widniały niezrozumiałe napisy, a w mieszkaniach stały poniemieckie meble. Trzeba było sobie tę historię jakoś wytłumaczyć. Fenomen tamtego okresu polega na tym, że adopcja kultury przyniosła niespotykany efekt. Po latach nowi mieszkańcy mojej małej ojczyzny – Wrocławia – nie tylko zaakceptowali historyczną ciągłość tego miejsca, lecz także uczynili z niej fundament własnej tożsamości.
Nie był to proces łatwy ani oczywisty. W narracji moich rodziców pobrzmiewało przyzwolenie na odwet i niszczenie wszystkiego, co zastane. Nie było pragnienia dziedziczenia – niszczono cmentarze i pomniki, wyburzano miasta. Na szczęście to minęło. O tej trudnej historii opowiada Jolanta Mielewczyk w programach radiowych i książkach z cyklu „Kamienice”. To lektura obowiązkowa, by zrozumieć naszą wielokulturowość i inaczej spojrzeć na losy dawnych mieszkańców Breslau. Dzięki niej można poznać fenomen kresowości.
Sam tego doświadczam, gdy definiuję swoją polskość.