ROŚLINY BIBLIJNE
Świąteczny świerk
Zgodnie z tradycją w święta Bożego Narodzenia większość polskich domów i kościołów
jest dekorowana świerkiem pospolitym (Picea abies). To zimozielone drzewko
ma przypominać o narodzinach Jezusa Chrystusa i Jego nieśmiertelności.
PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI
Wrocław
Świerk pospolity
ARCHIWUM AUTORA
W Polsce tradycja ubierania drzewka świątecznego pojawiła się na przełomie XVIII i XIX w. i przyszła z Niemiec, gdzie była praktykowana już w XVI w. Wyparła dekoracje stosowane wcześniej, m.in. podłaźniczkę. Ta ostatnia to wieszana pod sufitem ozdoba świąteczna o rodowodzie słowiańskim. Była wykonywana z gałęzi lub wierzchołka drzewa iglastego świerka lub sosny, a przybierano ją jabłkami, orzechami, cukierkami, a nawet opłatkami, aby zapewnić domownikom szczęście i dobrobyt.
Świerk pospolity to zimozielone drzewo osiągające wysokość do 40–50 m. Sędziwe dojrzałe drzewa osiągają pierśnicę (obwód) na wysokości 130 cm od 1,5 do 2 m. Żyją do 400 lat. To gatunek o bardzo zmiennym pokroju, koronie stożkowatej, konarach osadzonych w nieregularnych okółkach. Pień i konary pokrywa czerwonobrązowa łuszcząca się kora. Igły o długości od 1 do 3 cm, ułożone na gałęziach skrętolegle, są równowąskie, zaostrzone na przekroju poprzecznym, romboidalne, mniej lub więcej spłaszczone, błyszczące, zielone z wszystkich stron. Pojedyncza igła żyje od 3 do 5 lat.
Picea abies jest drzewem jednopiennym, ale rozdzielnopłciowym, wiatropylnym. Po kwitnieniu zawiązuje szyszki, które są zwisające, dojrzewają w roku kwitnienia i opadają jesienią. Wewnątrz szyszek między łuskami nasiennymi ulokowane są jajowate, ciemnobrązowe nasiona z jasnym skrzydełkiem długości 15 mm. System korzeniowy drzewa jest płytki, płaski, powierzchniowy typu talerzowatego. Tak płytkie ukorzenienie jest konkurencyjne dla większości krzewów i bylin ozdobnych, gdyż nie wytrzymują rywalizacji o wodę i sole mineralne.
Drzewo występuje w środkowej i północnej Europie, jego naturalny zasięg nie obejmuje zachodniej części Europy.
W Polsce to gatunek rosnący na południu na obszarach górskich, pierwotnie w reglu górnym, w Tatrach do 1650 m n.p.m. Naturalny zasięg obejmuje również obszary północnowschodniej Polski, tj. Puszczę Białowieską, Warmię i Mazury oraz Suwalszczyznę. Naturalnie tworzy bory świerkowe i świerkowo-jodłowe. To gatunek, który nie powinien być sadzony w parkach miejskich, szczególnie w dużych miastach, ponieważ jest bardzo wrażliwy na suszę i brak wilgoci w powietrzu. Najlepiej sadzić go w Polsce południowej na obszarach górskich i podgórskich o większej wilgotności. W dużych ogrodach to cenny gatunek na szpalery i formowane żywopłoty. Jest sadzony na plantacjach w celu pozyskiwania drzewek na święta Bożego Narodzenia.
Zarówno drzewko kupione w doniczce, jak i bez korzeni wymaga ustawienia go z dala od źródeł ciepła, tj. pieców i kaloryferów, dobrze też obniżyć w pomieszczeniu temperaturę. Drzewo bez korzeni najlepiej postawić w specjalnym stojaku, do którego można wlać wodę, a także dodatkowo wsypać piasek. Jeżeli nie możemy regularnie uzupełniać wody, to warto pod drzewkiem umieścić duży pojemnik z wodą, której parowanie ochroni świerk przed zasychaniem. Drzewko w doniczce z systemem korzeniowym można trzymać maksymalnie około 2 tygodni, pamiętając o jego podlewaniu przynajmniej raz w tygodniu. Później należy przenieść je do ogrodu, posadzić lub zabezpieczyć doniczkę przed przemarznięciem bryły korzeniowej, obsypując ją liśćmi lub owijając włókniną. Kiedy gleba rozmarznie, pamiętajmy o posadzeniu drzewka tam, gdzie będzie miało dużo miejsca, ponieważ w przyszłości świerk osiągnie duże rozmiary.

