ROŚLINY BIBLIJNE
Jeżyna
Jeżyna jest ciernistym krzewem, którego pędy pokryte są licznymi kolcami.
Wzmianki o niej pojawiają się w różnych księgach Biblii. W Polsce rośnie kilkadziesiąt
gatunków tej rośliny, która jest ceniona ze względu na smak jej owoców
oraz właściwości prozdrowotne.
PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI
Wrocław
Jeżyna
DEPOSITPHOTOS
W rejonie Palestyny i Izraela naturalnie rośnie jeżyna krwista (Rubus creticus Tourn. ex L.). Jest ona ciernistym krzewem wieloletnim i należy do rodziny różowatych (Rosaceae). Uważa się, że fragmenty z Księgi Przysłów (22, 5), Księgi Rodzaju (3, 17-18) oraz Drugiej Księgi Samuela (23, 6-7), w których mowa jest o cierniach, prawdopodobnie dotyczą jeżyny. W Ewangelii św. Łukasza również jest mowa o tej roślinie. Możemy tam przeczytać: „Po własnym owocu bowiem poznaje się każde drzewo; nie zrywa się fig z ciernia ani z krzaka jeżyny nie zbiera się winogron” (Łk 6, 44). Czasami błędnie przypisuje się jeżynie krwistej rosnącej u podnóża góry Synaj nazwę gorejącego krzewu, który zwykle rośnie na bardzo suchych stanowiskach, a jeżyna preferuje stanowiska bardziej wilgotne, często w pobliżu rzek.
W Polsce na stanowiskach naturalnych rośnie około 90 gatunków jeżyn. Najbardziej popularna jest jeżyna wzniesiona (Rubus nessensis Hall), spotykana na obszarze całego kraju, przy czym jest bardziej pospolita w części południowo-wschodniej, a rzadsza wzdłuż zachodniej granicy. Często występuje też jeżyna popielica (Rubus caesius L.), rosnąca na stanowiskach bardziej suchych, która jest niskim krzewem o pędach płożących się po powierzchni gleby, pokrytych licznymi kolcami i woskowobiałym nalotem.
W ogrodach uprawia się mieszańce jeżyn bezkolcowych, które zawiązują duże owoce. Do najpopularniejszych odmian wartych posadzenia zalicza się odmiany polskie, takie jak:
Brzezina, Ruczaj i Gaj (wczesna, mrozoodporna), oraz zagraniczne: Loch Ness (duże owoce, długi okres zbiorów), Black Satin, Arapaho i Triple Crown.
Jeżynę warto posadzić w ogrodzie na stanowisku słonecznym, najlepiej wzdłuż ogrodzenia lub innej konstrukcji, do której przymocuje się długie pędy. Owocuje ona na pędach zeszłorocznych, które wyrosły w roku poprzedzającym owocowanie. Pielęgnacja polega na wiosennym wycinaniu pędów, które owocowały w minionym sezonie. Jeżyny preferują stanowisko słoneczne, gleby nawożone dobrym kompostem lub obornikiem.
Owoce jeżyny, które można zbierać długo – od początku sierpnia do późnej jesieni – wyróżniają się dużymi walorami smakowymi i prozdrowotnymi. Są bogatym źródłem witamin (C, K, E, z grupy B), minerałów (mangan, magnez, potas, miedź, żelazo), błonnika i przeciwutleniaczy (polifenole, antocyjany, elagotaniny). Spożywane regularnie bardzo korzystnie wpływają na układ krążenia, zapobiegają stanom zapalnym i działają antybakteryjnie. Powinny być jedzone dla wsparcia odporności, prawidłowego krzepnięcia krwi, zdrowych kości, regulacji pracy jelit oraz profilaktyki chorób przewlekłych, w tym niektórych nowotworów i chorób układu krążenia. Najbardziej wartościowe są spożywane świeże. Nadają się również do mrożenia, a także na soki, dżemy czy konfitury.
