Kapłaństwo jutra rodzi się dziś

I równo dwadzieścia lat później, również pod koniec czerwca, w tym samym pomieszczeniu nastąpiło protokolarne przejęcie przeze mnie seminarium duchownego, podczas którego również obecny był ks. Łuźniak, tyle że w innej roli. Jako wikariusz generalny archidiecezji reprezentował Metropolitę Wrocławskiego. Dla mnie było to bardzo symboliczne wydarzenie, podkreślające pewną ciągłość.
Spotykamy się w Collegium Georgianum. Jak Ksiądz Rektor patrzy na dziedzictwo tego domu?
Jako kleryk zawsze bardzo dobrze się tutaj czułem i jako ksiądz wciąż miałem sentyment do budynku przy pl. Katedralnym 14. Zawsze towarzyszyła mi świadomość, że jego mury są omodlone, że w tym miejscu wychowały się dziesiątki pokoleń kapłanów zarówno niemieckich, jak i polskich. Powinniśmy o tym pamiętać, że obecny budynek, gdzie swoją siedzibę ma erygowane po II wojnie światowej seminarium duchowne, wcześniej również był budynkiem seminaryjnym ówczesnej Erzbistum Breslau. Przywołana przez Pana Redaktora nazwa Collegium Georgianum pochodzi od inicjatora budowy kard. Georga Koppa. W kaplicy położonej na najniższym poziomie do dziś widoczne jest miejsce, gdzie murowany został kamień węgielny i upamiętniona została data tego wydarzenia. Bogata historia tego miejsca, które przechodziło z rąk niemieckich do polskich, pomimo dużych zniszczeń, do których doszło tu w trakcie II wojny światowej, wskazuje, że ostatecznie to Pan wszystko prowadzi, a formacja do kapłaństwa nadal ma miejsce w tym samym budynku. Świadomość tego dziedzictwa, historycznej ciągłości jest tym, co pokazuje mi i utwierdza mnie w przekonaniu, że jest to Boże dzieło. Nawet jeżeli mówimy o tym, że dziś mamy do czynienia z dużo mniejszą liczbą powołań do kapłaństwa niż jeszcze 10 czy 20 lat temu, to ten historyczny budynek jest znakiem tego, że formowanie kolejnych pokoleń kapłanów ciągle się toczy pomimo zmieniających się okoliczności, pomimo zmieniających się różnych kontekstów kulturowych, społecznych, narodowościowych.

Księże Rektorze, jak wygląda kwestia autorytetu formatorów seminaryjnych?
Tutaj proces jest bardzo podobny. Kiedyś wystarczyło, że ktoś był ojcem duchownym czy rektorem. Sam urząd budził szacunek. Dziś alumni – tak samo jak wierni – pytają: „Czy ten ksiądz naprawdę żyje tym, czego nas uczy?”. Autorytet nie jest już dany z góry – trzeba go zdobywać. To wymaga od nas, formatorów, ogromnej odpowiedzialności. Nie możemy ograniczać się do roli nauczycieli czy przełożonych. Musimy być świadkami. Alumni muszą widzieć, że nasza wiara jest autentyczna, że potrafimy przyznać się do słabości, że naprawdę kochamy Kościół. To nie zawsze jest łatwe, ale to jedyna droga.
Skąd dziś przychodzą powołani?
Struktura powołań bardzo się zmieniła. Tradycyjnie większość kleryków wywodziła się z Liturgicznej Służby Ołtarza, oazy czy innych wspólnot. I nadal to są ważne źródła. Ale coraz częściej zgłaszają się osoby, które nie były związane z żadną szczególną grupą formacyjną w Kościele. Coraz więcej kandydatów ma już doświadczenie studiów czy pracy zawodowej. Nierzadko są to ludzie po trzydziestce, którzy w pewnym procesie odkryli wiarę na nowo i chcą pójść za głosem powołania. To ogromne bogactwo, ale też wyzwanie. Taki kandydat wnosi nie tylko doświadczenie życiowe, dojrzałość, lecz także zranienia czy trudne historie. Formacja musi być wtedy bardziej zindywidualizowana. Ciekawa jest też zmiana geografii powołań. Jeszcze 20–30 lat temu większość powołań pochodziła z terenów wiejskich. Dziś to głównie Wrocław i miasta, ze wskazaniem na te większe. Tam, gdzie życie religijne wydaje się słabsze, paradoksalnie rodzą się nowe powołania.
Jak seminarium powinno być obecne w życiu lokalnego Kościoła?
Seminarium nie może być zamkniętą twierdzą. To serce diecezji bijące dla całej wspólnoty. Dlatego alumni powinni być obecni w parafiach, angażować się w inicjatywy diecezjalne, uczestniczyć w życiu Kościoła lokalnego. Seminarium musi żyć tym, czym żyje lokalny Kościół, którym jest diecezja. W naszym przypadku to, czym żyje archidiecezja wrocławska, powinno być też treścią życia i modlitwy seminarium. Ci, którzy dzisiaj są alumnami, za kilka lat będą księżmi. Jeżeli teraz w seminarium nauczą się tego, żeby żyć Kościołem lokalnym, jego sprawami, problemami, wyzwaniami i jego inicjatywami, to będzie to później owocować w życiu kapłańskim. To również ogromnie ważne w perspektywie budowania jedności zarówno ze swoim biskupem, jak i z całym duchowieństwem.
Seminarium to bardziej bastion tradycji czy laboratorium zmiany?
I jedno, i drugie. Seminarium musi być wierne tradycji Kościoła – bez tego zatraciłoby swoją tożsamość. Ale jednocześnie musi być miejscem, gdzie rodzą się odpowiedzi na nowe pytania. Widzimy to bardzo wyraźnie. Alumni są różni: jedni mocno przywiązani do tradycyjnych form pobożności, inni bardziej otwarci na dialog i poszukiwania. Seminarium staje się miejscem spotkania tych postaw. To nie zawsze jest łatwe, ale bardzo owocne. Uczy bowiem wzajemnego szacunku i otwiera na różnorodność w Kościele.
Jaką rolę w formowaniu młodych księży odgrywa dziś duchowość, a jaką dojrzałość psychiczna i emocjonalna?
Formacja seminaryjna ma cztery wymiary: ludzki, duchowy, intelektualny i pastoralny. Wszystkie są ważne, ale punktem wyjścia jest formacja ludzka. Nie można budować życia duchowego na niedojrzałej osobowości. Jeśli ktoś nie potrafi tworzyć relacji, nie radzi sobie z emocjami, nie umie być odpowiedzialny – trudno mu będzie owocnie przeżywać formację i zostać dobrym księdzem. Dlatego tak ważny jest etap propedeutyczny. Tam alumni uczą się podstaw: samodzielności, pracy zespołowej, odpowiedzialności za wspólnotę. Dopiero na tym fundamencie można budować formację duchową. Kapłan to człowiek Boga, a nie tylko „pracownik religijny”. Ale duchowość musi być zakorzeniona w realnym życiu. To właśnie równowaga między łaską a naturą, między modlitwą a codziennością czyni alumna wiarygodnym. Na solidnym fundamencie ludzkim i duchowym można budować przygotowanie intelektualne i w końcu duszpasterskie.
Co powiedziałby Ksiądz młodemu człowiekowi, który czuje powołanie, ale boi się przekroczyć próg seminarium?
Powiedziałbym: „Chodź i zobacz” (por. J 1, 39). Wejście do seminarium nie jest ostateczną decyzją na całe życie. To początek drogi rozeznawania. Nikt nie wymaga, by młody człowiek w dniu przekroczenia progu był już pewien, że zostanie księdzem. Seminarium jest czasem sprawdzania: czy to jest moja droga, czy Pan Bóg naprawdę mnie wzywa. W ciągu siedmiu lat można odkryć swoje powołanie, umocnić je albo rozeznać, że jednak prowadzi w inną stronę. To też jest wartość. Najważniejsze, by mieć odwagę zrobić pierwszy krok. Resztę Bóg poprowadzi.
Księże Rektorze, na zakończenie – czy jest jakieś słowo, motto, które szczególnie towarzyszy Księdzu w tej nowej misji?
Tak, wracam do swojego zawołania prymicyjnego. To cytat z proroka Izajasza: „Pan mnie namaścił. Posłał mnie, abym głosił dobrą nowinę” (Iz 61, 1). Wybrałem je, gdy przyjmowałem święcenia, i ono mnie prowadziło zarówno kiedy zostałem skierowany na pierwszą parafię, kiedy studiowałem we Freiburgu w Niemczech, jak i kiedy przez dziesięć lat pełniłem funkcję sekretarza Arcybiskupa Józefa Kupnego. Widzę w tych słowach klucz do kapłaństwa. To nie ja wybieram miejsce, to nie ja planuję misję. To Pan Bóg mnie posyła.