Ukazują chwałę Boga

Wojciech Iwanowski: Czy góry zajmują szczególne miejsce w życiu duchowym Księdza Biskupa?
Biskup Maciej Małyga: Tak. Lubię góry, chodzenie i bycie pośród nich. Dla życia duchowego lub – mówiąc prościej i konkretniej – dla mej wiary i modlitwy ma to duże znaczenie. Nieraz jest jak wejście do świątyni Stwórcy. Kieruje myśli i pragnienia ku Bogu. Pasują tu słowa św. Teresy od Dzieciątka Jezus, która tak opisała swe doświadczenie modlitwy: „Modlitwa jest dla mnie wzniesieniem serca, prostym spojrzeniem ku Niebu”.
Dlaczego góry tak często stają się miejscem spotkania człowieka z Bogiem?
Góry to miejsce czystego stworzenia, niezmienione przez człowieka. Podobnie jak morze i niebo. Mają taki kształt, jakby dopiero wyszły spod ręki Boga. Jasne, od momentu stworzenia dzieli je długi czas, ale zawierają w sobie ten ukryty początek, gdy Bóg mówił: „Niech się stanie”. Człowiek nie wprowadził swych zmian do świata gór. W tym sensie góry to prima natura, pierwsza natura. Jako ludzie zwykle poruszamy się pośród dzieł swoich rąk, od wyjścia z domu, przez windę, tramwaj, aż po biuro czy zakład pracy. Ta secunda natura, druga natura, nie odsyła naszych myśli do Stwórcy, lecz do nas samych. Zamyka nasze myśli w świecie człowieka.
Góry to majestat, potęga. Mają w sobie coś z wielkiej, nadludzkiej siły. Ukazują chwałę Boga. Patrząc na mocno osadzone w ziemi skaliste góry, myślimy o tym „ciężarze”, który ma w sobie Bóg. O czymś, co Stary Testament określił jako kabod, czyli „waga”, „ciężar”, a w końcu „chwała” Boga. Bóg jest nieskończenie bardziej potężny niż te góry. Do tego dochodzi jeszcze górska cisza, tak wciągająca, i poczucie nieskończoności, bezgranicznej rozległości. Jak w wierszu Jana Kasprowicza Witajcie, kochane góry z Księgi ubogich: „Oddalne to są przestrzenie”. W górach w spotkaniu z Bogiem pomagają i samotność wędrowca, i wspólnota towarzyszy drogi. Z jednej strony, kiedy idziesz sam, zaczynasz wchodzić w swój duchowy świat myśli, pragnień, a także modlitwy, rozmowy z Bogiem. Z drugiej strony, górskie wędrówki tworzą szczególną więź między ludźmi, która także sprzyja modlitwie.
Czy można mówić o „mistyce gór” jako drodze do kontemplacji i modlitwy?
Nauczył nas tego ks. prof. Roman Rogowski, wrocławski teolog i miłośnik gór. W seminarium zaczytywaliśmy się w jego książkach Mistyka Tatr i Mistyka gór. W ścisłym znaczeniu tego słowa mistyka dokonuje się w odcięciu od świata zewnętrznego i jest osobistym zjednoczeniem ludzkiej duszy z Bogiem. W przypadku mistyki gór ten świat zewnętrzny ma znaczenie, choć nie ostateczne. Jest ważną pomocą, punktem wyjścia, znakiem, symbolem, w tym sensie jest drogą, która może doprowadzić do modlitwy.

Ten związek stworzenia i wcielenia ciągle powtarza się w naszej rozmowie.
Oprócz Psalmu 8 mamy w Biblii wiele innych psalmów, które opiewają chwałę Boga. Wymienię dwa, ale jest ich oczywiście o wiele więcej. Psalm 65: „Boże, nasz Zbawco, nadziejo wszystkich krańców ziemi i mórz dalekich, który swą mocą utwierdzasz góry, jesteś opasany potęgą”. Psalm 148 chwali Boga, wymieniając cały wachlarz Jego wielkich dzieł: gwiazdy, góry, ludzie, zwierzęta. Podobna w swej treści, jeszcze bogatsza, jest Pieśń trzech młodzieńców z Księgi Daniela.
Oprócz psalmów i pieśni ducha górskiej modlitwy oddają te fragmenty z Ewangelii, które mówią o osobistej, nocnej modlitwie Pana Jezusa. To była reguła Jego życia, zarówno w Galilei, na wzgórzach nad Jeziorem Galilejskim, jak i w Judei, w górach otaczających Jerozolimę. To bardzo wymowne świadectwo dla nas i naszej modlitwy. Ewangelie pokazują także Górę Przemienienia i wzgórze Kalwarii.
I mamy oczywiście cały szereg wydarzeń ze Starego Testamentu, które dokonywały się w górach. Pierwszą z opisanych tam gór jest Synaj. U jej stóp Bóg objawił Mojżeszowi swe imię „Jestem, który jestem”. Potem na jej szczycie Mojżesz rozmawiał z Bogiem i otrzymał przykazania. Na tej samej górze modlił się prorok Eliasz, doświadczając działania Boga już nie przez potężne zjawiska przyrody, lecz poprzez łagodny powiew wiatru. Istotne jest też wzgórze Moria, na którym Abraham był gotów złożyć Bogu ofiarę ze swego syna, Izaaka, ponieważ wierzył, że Bóg mu go odda. We wzgórzu Moria Biblia widzi tę samą górę, na której później stanęła Świątynia Jerozolimska, Syjon.
Co powiedziałby Ksiądz Biskup osobie, która wybiera się w góry i chce, by ten czas stał się duchowym doświadczeniem?
Odpowiem wierszem Zbigniewa Herberta pt. Podróż: „Jeśli wybierasz się w podróż niech będzie to podróż długa / wędrowanie pozornie bez celu błądzenie po omacku / żebyś nie tylko oczami ale także dotykiem poznał szorstkość ziemi / i abyś całą skórą zmierzył się ze światem”. Zatem niech to będzie długa wyprawa, aby ją poczuć, by opadło z nas rozproszenie właściwe naszej codzienności, i pozornie bez celu, nie, aby zaliczać, zdobywać, lecz zachować wolność.
Czy ma Ksiądz Biskup jakieś słowa, cytaty, modlitwy, które warto zabrać ze sobą na górską wędrówkę?
O Kasprowiczu już mówiliśmy na początku. Bardzo górskim tekstem jest Tryptyk rzymski Jana Pawła II, miłośnika Tatr i w ogóle gór. W pierwszej części tryptyku, Zdumienie, papież napisał: „Zatoka lasu zstępuje / w rytmie górskich potoków / ten rytm objawia mi Ciebie, / Przedwieczne Słowo”. Znowu widzimy, jak Stworzenie ukazuje Stwórcę i jak kieruje nasze myśli ku wcieleniu. W dalszej części poematu papież pisze zresztą o „Prasakramencie”, którym jest Osoba Pana Jezusa. Druga część poematu, Źródło, zawiera słowa pokrzepienia dla każdego wędrowca: „Zatoka lasu zstępuje w rytmie górskich potoków… / Jeśli chcesz znaleźć źródło, / musisz iść do góry, pod prąd. / Przedzieraj się, szukaj, nie ustępuj, / wiesz, że ono musi tu gdzieś być”. Podczas górskiej wędrówki, szczególnie w Tatrach, często przychodzi mi na myśl jeden z hymnów liturgii godzin. Pierwszy raz odmawiałem go właśnie w Tatrach, w upalny dzień, po męczącej drodze, w samo południe. Dlatego do dziś nazywam go sobie „hymnem tatrzańskim”: „Jezu, zmęczony wędrówką wśród upalnego południa, siadłeś przy studni Jakuba, by nas orzeźwić swym słowem. Tam obiecałeś nam wodę krzepiącą w drodze ku Bogu, która swe źródło ma w Tobie i moc przywraca znużonym”.