ROŚLINY BIBLIJNE
Pierwiosnki
Każdy zna kwitnące wczesną wiosną prymulki, choć ich nazwa ludowa –
„klucze św. Piotra” – ulega dziś zapomnieniu.
PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI
Wrocław
Pierwiosnek
ARCHIWUM AUTORA
Do św. Piotra, pierwszego papieża, w tradycji ludowej na ziemiach polskich nawiązywały określenia dzikiej roślinności, która rosła w lasach, na łąkach oraz w ogrodach przydomowych. Nie są to rośliny biblijne, ale kulturowo i etnograficznie wpisują się w tradycję ludową. Uprawiano je celowo i wierzono w ich symbolikę oraz ceniono je za właściwości lecznicze.
Popularną rośliną kwitnącą wczesną wiosną, zaraz po Wielkanocy, czyli kiedy św. Piotr przejmuje Kościół po ukrzyżowaniu i zmartwychwstaniu Chrystusa, jest pierwiosnek. W Polsce w czasach wczesnego chrześcijaństwa oraz później uważano, że pierwiosnki budzą przyrodę do życia. To najbardziej popularne rośliny rosnące dziko oraz uprawiane w ogrodach. Pierwszym zwiastunem wiosny, o pięknych żółtych kwiatach jest pierwiosnek lekarski rosnący naturalnie na łąkach (Primula officinalis lub Primula veris). Nazywano go potocznie m.in. kluczami św. Piotra, gdyż według wierzeń ludowych pierwiosnki wyrosły w miejscu, gdzie św. Piotr zgubił pęk kluczy do nieba. Ma bardzo charakterystyczną łodygę, na końcu której znajduje się kilkanaście kwiatów kojarzących się z pękiem kluczy, którymi otwierane są również wrota wiosny. Kwiaty te są wiosną bardzo atrakcyjne, ponieważ przyciągają wzrok żółtą barwą. Kolejną zaletę tej rośliny stanowi to, że suszone kwiaty i korzeń mają właściwości lecznicze, m.in. wykrztuśne, przeciwzapalne i uspokajające. Pierwiosnek lekarski jest tradycyjnie stosowany w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych, stanów zapalnych oraz jako środek uspokajający.
Rodzaj Primula w Polsce reprezentowany jest przez gatunki rosnące naturalnie, jak wspomniany wcześniej pierwiosnek lekarski. Kolejnym gatunkiem, będącym pod częściową ochroną, jest pierwiosnek wyniosły (Primula elatior). Ceni się go za wielobarwne kwiaty, dlatego wyhodowano również wiele odmian ogrodniczych. Warto wiedzieć, że na stanowiskach naturalnych jest objęty częściową ochroną gatunkową i nie powinien być z tych miejsc przesadzany do ogrodu. Dodatkowo w górach i na pogórzach występuje także pierwiosnek maleńki (Primula minima), który jest bardzo rzadki i chroniony na stanowiskach naturalnych.
W ogrodzie pierwiosnki preferują stanowisko półcieniste, w pobliżu krzewów i drzew głęboko korzeniących się, by nie konkurowały z nimi o wodę i składniki. Wówczas wiosną, przed rozwojem liści na drzewach i krzewach pierwiosnki intensywnie rosną i zachwycają pięknymi kwiatami wyrastającymi z zielonych rozet. Prezentują się szczególnie atrakcyjnie, gdy posadzone są w dużych grupach, tzw. plamach minimum po 30 sztuk. Gleba lub podłoże powinny być umiarkowanie wilgotne, starannie przygotowane i wzbogacone dobrym kompostem, który dostarczy próchnicy i składników pokarmowych, oraz utrzymujące wodę. Kiedy rozwiną się liście u drzew i krzewów, pierwiosnki kończą kwitnienie i rosną w formie kępek z małymi rozetami liści.
