Papież… jakby miał stracić równowagę

Profesor Giovanni Reale zwrócił kiedyś uwagę, że choć od narodzenia Jezusa minęło dwa tysiące lat, to dopóki będzie żyła chociaż jedna osoba, która wierzy w Syna Bożego, trzeba, by była ona współczesna Chrystusowi tak, jak współcześni Mu byli chrześcijanie pierwszych wieków. Papież Franciszek – zdaniem profesora – tę myśl wyrażał w swoich homiliach. Przepowiadając, traktował Ewangelię nie jako tekst, który należy wyjaśnić, ale z którym należy się spotkać. Dla niego Pismo Święte nie było doktryną, tylko doświadczeniem. Zadaniem kaznodziei – według Franciszka – jest takie poprowadzenie słuchacza, by ten poczuł się współczesnym Jezusowi i słuchał Jezusa przemawiającego do niego.
Papież potwierdził to w wywiadzie, akcentując, że prawdziwa homilia powinna rozpocząć się od ogłoszenia nowiny zbawienia, gdyż nie ma niczego bardziej trwałego, głębokiego i pewnego. Porównywał słowo Boże do pokarmu, który podtrzymuje życie człowieka, sprawia, że on wzrasta i przynosi dobre owoce.
Boża pamięć a twardy dysk
W adhortacji apostolskiej Evangelii gaudium Franciszek zapisał, że dobra homilia powinna zawierać „jedną myśl, jedno uczucie i jeden obraz”, i tak zdawał się budować kazania. Myśl, wokół której osnute było rozważanie, najczęściej wypływała z Pisma Świętego. Ten sam schemat obserwowaliśmy także u Benedykta XVI – wiązanie pewnych zdań biblijnych, postaw bądź zachowań bohaterów z życiem współczesnego człowieka. Jest to styl przepowiadania poszukujący odpowiedzi na pytanie: „Co Bóg mówi do człowieka w jego konkretnej sytuacji?”. Franciszek jednak częściej korzystał z zabiegu wizualizacji. Niejako przybliżał się do bohaterów biblijnych, chciał nazwać ich myśli, odczucia, emocje i przeżycia. Zapraszał słuchacza na scenę wydarzeń, o których opowiadali ewangeliści. Jego przepowiadanie charakteryzowała duża liczba porównań, przykładów i charakterystycznych zwrotów, zawężających tłumaczenie zawiłych prawd do dwóch, trzech słów.
Przykładem tego była homilia podczas Mszy św. na Campus Misericordiae w trakcie Światowych Dni Młodzieży w 2016 r. Papież oparł swoje rozważanie na fragmencie Ewangelii wg św. Łukasza o powołaniu Zacheusza (Łk 19, 1-10). Wskazał przy tym na trzy przeszkody, które pozornie wykluczały celnika z grona potencjalnych uczniów Jezusa. Po stwierdzeniu, że pierwszą z nich był „niski wzrost”, natychmiast dodał: „Także i dzisiaj może nam grozić, że będziemy stali z daleka od Jezusa, bo wydaje się nam, że nie dorastamy, bo mamy niską opinię o sobie. Jest to wielka pokusa, która dotyczy nie tylko samooceny, ale dotyka również wiary. Wiara mówi nam bowiem, że jesteśmy «dziećmi Bożymi»”. W tym kontekście przekonywał młodych, że nieakceptowanie samych siebie i negatywne myślenie jest niczym odwracanie się plecami do Boga, który kieruje na człowieka swój wzrok. Mówił, że w oczach Boga „nic nie znaczy, jak jesteś ubrany czy jakiego telefonu komórkowego używasz; dla Niego nie jest ważne, czy podążasz za modą – liczysz się ty, taki jaki jesteś. W Jego oczach jesteś wartościowy, a twoja wartość jest bezcenna”.
W tekście rozważania dostrzeżemy kolejne zwroty i sformułowania wskazujące na doskonały kontakt kaznodziei z młodymi słuchaczami, a przede wszystkim na sprawne posługiwanie się językiem, który oni rozumieją. Franciszek, przestrzegając uczestników liturgii przed zbytnim przywiązaniem do smutku, tłumaczył, że to postawa przeciwna tożsamości chrześcijańskiej – stwierdził, że smutek „to w rzeczywistości jakiś wirus, który zaraża i blokuje wszystko, który zamyka wszelkie drzwi, który uniemożliwia rozpoczęcie życia na nowo, ponowny start”.
Drugą przeszkodą, która dyskwalifikowała Zacheusza w dążeniu do bycia uczniem Jezusa, był wstyd. Lęk przed ośmieszeniem w oczach innych mógł być na tyle silny, że łatwiej było mu zrezygnować ze swoich pragnień. Opisując, jak to pokonał, Franciszek odwołał się do przykładu osób zakochanych, które są gotowe dla drugiej osoby zrobić coś, o co by ich nikt nie podejrzewał, nie zważając na reakcje otoczenia. Zacheusz zaryzykował i zaangażował się, przy czym – jak przekonywał papież – ważne jest, żeby nie dać sobie „znieczulić duszy”, „życia nie zamykać w szufladzie”, a przed Jezusem „nie siedzieć z założonymi rękami” i odpowiadać Mu jedynie „zwykłym SMS-em”. W ten sposób Ojciec Święty zachęcał słuchaczy do otwierania się na Boga i dzielenia z Nim wszystkim, co przeżywają, ponieważ tylko wtedy będą w stanie