Ekologia integralna i mobilność

Warto zacząć refleksję od spojrzenia na Jezusa. Na kartach Ewangelii widzimy Go niemal stale w drodze. Wręcz podkreśla, że nie ma miejsca, gdzie mógłby oprzeć głowę (Łk 9, 58). Ta wędrówka nie kończy się nawet wraz z Jego śmiercią – po zmartwychwstaniu objaśnia Pisma uczniom w drodze do Emaus (Łk 24, 13-35). Siebie samego nazywa drogą (J 14, 6), mówi też o życiu człowieka jako o drodze: szerokiej, prowadzącej na zatracenie, i tej wąskiej, wiodącej do życia (Mt 7, 13-23). Droga nie jest jakimś dodatkiem do życia Jezusa, ono nie toczy się w przerwach między przemierzanymi odcinkami. To w ruchu dokonuje się Jego misja.
Zwykle chodził pieszo, korzystał również z łodzi. Raz, wyjątkowo, usiadł na osiołka. Nie pędził rydwanem, konno czy na wielbłądzie. Nie był noszony w lektyce. Dziś mamy zupełnie inne środki lokomocji, ale wcale nie jest trudno to naśladować. Wciąż możemy chodzić i korzystać z prostych urządzeń, które nie są dla nikogo obciążeniem. I przemieszczać się tak, żeby to sprzyjało spotkaniu z drugim człowiekiem, a przynajmniej jego dostrzeżeniu, jak miłosierny Samarytanin. Możemy odnajdywać postawę pokory, cenić wspólną wędrówkę. Poruszać się tak, aby podróż nie tyle była szybka, krótka i wygodna, ile żeby sama była życiem: intensywnym i ewangelicznym.
Codzienny transport
Na znaczenie mobilności w życiu możemy spojrzeć od strony czysto racjonalnej. Na przemieszczanie się poświęcamy średnio około 2 godzin dziennie. To wydaje się niewiele. Jeśli jednak odliczymy czas na pracę zawodową i zaspokajanie potrzeb fizjologicznych (w tym sen), zostanie nam już tylko 8 godzin – z tego jedną czwartą spędzamy w drodze. Z finansami jest podobnie – choć tu udział ok. 20 proc. dotyczy całości wydatków. Warto też zwrócić uwagę, jak bardzo na siebie wzajemnie wpływają dwie decyzje: o wyborze miejsca zamieszkania i sposobu poruszania się. To nie jest marginalna sprawa.
Papież Franciszek w encyklice Laudato si’ wypowiada się wprost w tej kwestii: „Jakość życia w mieście w znacznym stopniu wiąże się ze środkami transportu, które są często dla mieszkańców przyczyną wielkich utrudnień. Po miastach krąży wiele samochodów używanych przez jedną lub dwie osoby i dlatego ruch uliczny staje się intensywny, wzrasta poziom zanieczyszczeń, zużywane są ogromne ilości energii nieodnawialnej i konieczne staje się budowanie większej liczby dróg i parkingów, niszczących tkankę miejską” (nr 153). Zaleca też „korzystanie z transportu publicznego lub wspólne korzystanie z samochodu przez kilka osób” (nr 211). Przede wszystkim jednak na kartach całego tego dokumentu wzywa do takiego korzystania z dóbr tego świata, aby go nie niszczyć i nie być zagrożeniem czy ciężarem dla innych, a szczególnie tych najsłabszych.
Wpływ samochodów
Ruch drogowy ma istotny wpływ na wiele sfer życia i nie zawsze jest to dla nas oczywiste. Wiemy o zanieczyszczeniu spalinami i często zdajemy sobie sprawę, że stanowi ono zaledwie kilka procent ogólnej emisji zanieczyszczeń. Ważne jest jednak również to, że zanieczyszczenia transportowe nie trafiają ogólnie do atmosfery, lecz kumulują się w płucach, gdy je wdychamy. I jedynie około połowy to produkty spalania paliwa – do tego dochodzą np. drobiny gumy z opon. Zanieczyszczeniem mocno wpływającym na nasz organizm jest też hałas. Gdy spojrzymy szerzej na cały cykl wytwarzania, eksploatacji i utylizacji samochodu, skala zanieczyszczeń i obciążenia środowiska rośnie. A przecież do obsługi ruchu samochodowego niezbędna jest jeszcze infrastruktura z produkcją i dystrybucją paliw oraz budową dróg na czele.
Spójrzmy na drogi, jak bardzo determinują wygląd i jakość życia przede wszystkim w miastach. Spróbujmy oszacować, jaką część dostępnej powierzchni zajmują jezdnie i parkingi. Liczby te są zróżnicowane, ale dochodzą do 30 proc. Pozostałe 70 proc. powierzchni naszych miejscowości zajmuje wszystko inne: mieszkania, usługi, tereny zielone i rekreacyjne, wody, trasy do poruszania się innymi sposobami, bez samochodu. Drogi przystosowane do szybkiej jazdy samochodem nie tylko przestrzeń zabierają, lecz także ją dzielą, tworząc bariery trudne do przebycia dla wielu najsłabszych, jak dzieci i osoby starsze.