ROŚLINY BIBLIJNE
Bukszpan wiecznie zielony
Bukszpan zwyczajny (Buxus sempervirens z rodziny bukszpanowatych) to popularny
krzew ozdobny, wiecznie zielony, który ma też właściwości lecznicze.
PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI
Wrocław
Bukszpan
ARCHIWUM AUTORA
W Biblii w Księdze Izajasza czytamy: „Chluba Libanu przyjdzie do ciebie: razem cyprysy, wiązy i bukszpan, aby upiększyć moje miejsce święte. I wsławię miejsce, gdzie stoją me nogi” (Iz 60, 13).
Bukszpan to wolno rosnący, zimozielony krzew, któremu na zimę nie opadają liście. W warunkach klimatu polskiego typowy gatunek w sprzyjających warunkach dorasta do wysokości nawet 3 m. Naturalnie występuje w basenie Morza Śródziemnego, Europie Środkowej, Azji Mniejszej oraz od Kaukazu aż po Himalaje, gdzie tworzy niewysokie drzewa osiągające do 6 m wysokości z podobną średnicą korony. W Polsce tworzy krzewy o pokroju kulistym, bardzo zwartym i gęstym, szczególnie atrakcyjnie wygląda w okresie bezlistnym, czyli jesienią i zimą, z uwagi na wiecznie zielone, eliptyczne, skórzaste, błyszczące liście, które wydzielają charakterystyczny zapach. W kątach liści jesienią roku poprzedzającego kwitnienie bukszpan zawiązuje pąki kwiatowe, które rozwijają się na przełomie kwietnia i są zróżnicowane na żeńskie i męskie. Kwiaty bukszpanu są bardzo chętnie odwiedzane przez pszczoły, ponieważ dostarczają wiosennego pożytku pszczelego.
Bukszpan zwyczajny ma liczne odmiany ogrodnicze, które różnią się wysokością oraz barwą i wielkością liści. Są one powszechnie stosowane w ogrodach i cenione za atrakcyjny wygląd, zwłaszcza zimozielone liście i ładny pokrój. Roślina doskonale znosi cięcie, dzięki czemu można ją formować w różne bryły geometryczne. Nadaje się również na żywopłoty, które przycinamy od marca do połowy lipca, gdyż późniejsze cięcie może osłabić zimowanie krzewów. Drewno bukszpanu jest twarde, dobrze nadaje się do toczenia i polerowania, dlatego od dawna wykorzystywane było do wyrobu mebli i przedmiotów ozdobnych.
To krzew, który jest stosunkowo łatwy w uprawie w ogrodach w całej Polsce. Dobrze rośnie na większości rodzajów gleb z wyjątkiem bardzo ciężkich mokrych i zlewnych, gdzie krzewy nie mają dostępu do powietrza. Na glebach suchych koniecznie przed posadzeniem roślin glebę należy wzbogacić dużą dawką kompostu, a później zastosować ściółkowanie korą lub zrębkami, które będą utrzymywały wilgoć w glebie. Najlepiej rośnie na glebach obojętnych lub wręcz alkalicznych. Bukszpan może rosnąć zarówno na stanowisku nasłonecznionym, jak i w cieniu. Jest dość wytrzymały na przemarzanie, jednak podczas bardzo dużych mrozów lub wietrznych zim przemarza szczególnie na stanowiskach odsłoniętych, narażonych na silne, wschodnie, mroźne wiatry. Krzewy dość dobrze znoszą suszę, ale podczas suchej jesieni koniecznie powinny być podlewane, szczególnie przed zimą, by liście były odpowiednio uwodnione. Od paru lat dość uciążliwym szkodnikiem na bukszpanie jest motyl o nazwie ćma bukszpanowa, której larwy niestety żerują na jego liściach, powodując często gołożery, czyli szybkie zjadanie całej powierzchni asymilacyjnej liści. Kiedy zaobserwujemy wiosną larwy na krzewach, warto zastosować oprysk odpowiednim biologicznym preparatem. Można użyć również wyciągu z wrotyczu, który rośnie niemal w całej Polsce.
Pędy bukszpanu z zimozielonymi liśćmi często mają zastosowanie do dekoracji koszyczków ze święconką na Wielkanoc. Roślinę tę wykorzystuje się również leczniczo – bywała stosowana zamiast chininy w leczeniu malarii. Ponadto była używana do obniżania gorączki, pomagała w reumatyzmie, stanach zapalnych dróg żółciowych i moczowych, a nawet na łysienie. Bukszpan ma zastosowanie również na choroby skórne, np. liszaje czy opryszczkę, jednak wszystkie jego części są toksyczne, więc należy unikać np. wkłuwania do dekoracji gałązek bukszpanu w jedzenie.
