WIARYGODNA EDUKACJA
Filary wiarygodnej edukacji
Wiele racji jest w twierdzeniu amerykańskiego psychologa i filozofa Burrhusa Frederica
Skinnera: „Edukacja jest tym, co pozostaje wówczas, gdy to, co wyuczone, zostało
zapomniane”. Słowa te zachęcają, aby postawić pytanie: Czy we współczesnej szkole
funkcjonuje edukacja, a jeśli tak, to w jaki sposób wpływa na uczniów?
KS. JERZY BABIAK
Radio Rodzina
„Wiarygodna edukacja”
open.spotify.com
Często słyszymy warianty stwierdzenia „szkoła uczy życia”. Według międzynarodowych badań PIRLS zaledwie 1/3 uczniów twierdzi, że lubi chodzić do szkoły, zaś badania przeprowadzone przez portal LiveCareer. pl wskazują, że aż 52% Polaków uważa, iż polski system edukacji jest przestarzały i niedostosowany do potrzeb rynku pracy. Uczymy pod klucz ze względu na egzaminy, każemy zapamiętywać, bo tak było od zawsze, zasypujemy uczniów kartkówkami i sprawdzianami, ponieważ ćwiczenie czyni mistrza. Coś jest nie tak z naszą edukacją.
Umberto Eco w 2011 r. w wywiadzie zaproponował: „Być może szkoła nie powinna już uczyć, kim był Platon, tylko właśnie jak filtrować informacje. […] Człowiekiem kulturalnym nie jest ten, kto zna datę urodzin Napoleona, ale ten, kto potrafi ją znaleźć w ciągu minuty”. Coraz więcej pedagogów zadaje sobie pytanie, jak w nieustannie zmieniającym się świecie edukować, jak docierać do uczniów, aby zapewnić to, co jest najbardziej potrzebne. Jest coraz więcej nowoczesnych szkół w Polsce i na świecie, w których determinacja odważnych dyrektorów wprowadza i rozwija nową jakość opartą na kilku wiarygodnych filarach. Przyjrzyjmy się im pokrótce.
Pierwszy filar to personalizacja nauczania. Niezmiernie ważne jest dostrzeganie w szkole pojedynczego ucznia. Każdy posiada własny, niepowtarzalny potencjał oparty na wielorakiej inteligencji, talentach, indywidualnej historii życia, dorastania i rozwoju. Stąd niezbędne jest dopasowanie metod i tempa uczenia do indywidualnych potrzeb ucznia. Kluczową rolę odgrywa tu strategia oceniania, która zakłada rezygnację z ocen cyfrowych na rzecz ocen opisowych, ponieważ informacja zwrotna pełni istotną funkcję w osiąganiu dydaktycznych sukcesów. Strategia ta motywuje i wspiera rozwój ucznia, pozwalając mu jednocześnie na radosne uczestniczenie w lekcjach. Obecnie coraz większą rolę w personalizacji procesu edukacyjnego zaczyna odgrywać także wykorzystanie technologii adaptacyjnych oraz sztucznej inteligencji.
Kolejnym filarem są kompetencje przyszłości (future skills). Wobec szybkiego rozwoju sztucznej inteligencji kształtowanie umiejętności kluczowych dla przyszłego rynku pracy jest nie tylko czymś koniecznym, lecz także obowiązkowym. Zaliczyć do nich należy: kreatywność, krytyczne myślenie, współpracę i komunikację. Ten proces wspiera budowana i promowana przez University of San Diego edukacja STEAM, gdzie nauka (Science), technologia (Technology), inżynieria (Engineering), sztuka (Arts) i matematyka (Mathematics) są podstawą nauczania.
Istotną rolę odgrywa tutaj również nauka przedsiębiorczości oraz elastyczności w działaniu, będąca wyrazem głębszego traktowania ucznia. Należy podkreślić znaczenie krytycznego myślenia – w świecie przeładowanym niejednokrotnie fałszywymi informacjami okazuje się ono gwarantem dobrej pracy i szczęśliwego życia.
Wartości i relacje to następny filar współczesnej edukacji. Osoba ludzka, która posiada godność, potencjał intelektualny, a także potrzeby fizyczne, psychiczne oraz duchowe, jest w centrum codziennych trosk i starań. W szkołach wyznaniowych wartość człowieka wzmacniana jest przez wartość Boga. Nieodzowne jest w tym wspieranie empatii, szacunku oraz odpowiedzialności. Budowanie silnych relacji między dyrekcją, nauczycielami, uczniami i rodzicami gwarantuje przewidywany postęp i rozwój, a solidarność i idąca za nią pomoc ludziom potrzebującym kształtuje tak konieczną wrażliwość. Ponadto wprowadzenie elementów edukacji psychologicznej i uważności (mindfulness) wspiera dobrostan uczniów i ich dobre samopoczucie w szkole.
Trudno wyobrazić sobie dzisiaj szkołę, w której nowoczesne technologie nie odgrywają wspomagającej roli. Integracja narzędzi cyfrowych, takich jak tablice interaktywne, smartfony, sztuczna inteligencja, VR, AR czy platformy e-learningowe są najistotniejszymi elementami tego wspomagania. Ważne są też nauka programowania i myślenia algorytmicznego jako kluczowa kompetencja cyfrowa, a także krytyczna analiza informacji i walka z dezinformacją w świecie cyfrowym.
Ponadto do koniecznych form kształcenia należy obecnie edukacja przez doświadczenie. Nauczanie problemowe (Project-Based Learning), które angażuje uczniów w rzeczywiste wyzwania, wyjście poza klasę – współpraca z firmami, organizacjami społecznymi i uniwersytetami, a także praktyczna nauka przez eksperymenty, projekty i warsztaty przekształcają lekcję z nudnych wykładów w pełną pasji przygodę i radość.
Edukacja jako proces lifelong learning, czyli uczenia się przez całe życie, jest dzisiaj koniecznością. Przygotowanie uczniów do ciągłego uczenia się i adaptacji do zmieniającej się rzeczywistości ma zapewniać im spokojne i bezpieczne funkcjonowanie oraz pracę. Z kolei nauczanie metapoznawcze – uczące, jak się efektywnie uczyć i zarządzać swoim rozwojem – daje poczucie sensu i przydatności.
Ostatni filar to zrównoważony rozwój i świadomość ekologiczna. Włączanie związanych z nimi tematów do programu nauczania w kontekście zmian klimatu to dzisiaj priorytetowe zadanie. Edukacja klimatyczna i promowanie proekologicznych postaw to istotne ścieżki edukacji, a tworzenie zielonych przestrzeni edukacyjnych, np. szkolnych ogrodów i ekopracowni, jest w tym realną pomocą.
Kiedy myślimy o współczesnej, dobrej szkole, którą my chcielibyśmy wybrać dla dziecka czy też którą zechciałby wybrać młody człowiek, a także o szkole, jaką chcemy budować, dobrze jest zwrócić uwagę na przedstawione filary. Bez wątpienia mogą one potwierdzić, że oferta danej szkoły czy też strategia jej rozwoju faktycznie przygotowuje człowieka do spełnionego i szczęśliwego życia na miarę XXI w.
