Psalmy (nie do końca) złorzeczące

Co ciekawe, większość ojców soborowych była przeciwko odrzuceniu m.in.: Psalmów 58, 83 i 109 z kanonu liturgii godzin, jednak papież Paweł VI ostatecznie zdecydował inaczej. Łącznie usunięto 122 wersety. Czy słusznie? Trudno jednoznacznie odpowiedzieć. Dyskusja na ten temat jest wciąż żywa. Nie zmienia to jednak faktu, że wykładnia interpretacji tych psalmów jest zasadna i potrzebna, a modlitwa nimi może być owocna. Dlaczego?
Opisy okrucieństwa?
Nie ulega wątpliwości, że czytając fragment Ps 137 (136), 8-9, można się przerazić. Wszak mówi on: „Córo Babilonu, niszczycielko, szczęśliwy, kto ci odpłaci za zło, jakie nam wyrządziłaś! Szczęśliwy, kto chwyci i roztrzaska o skałę twoje dzieci”. Wyobrażenie tego tekstu, które często wbrew naszej woli pojawia się w myślach, jest co najmniej straszne. Jednak, aby dobrze zrozumieć powyższy fragment, jak zostało to zasygnalizowane, należy przyjrzeć się kontekstowi. Izraelici w 586 r. przed Chr. zostali uprowadzeni do Babilonu, do niewoli. Ich Święte Miasto, a tym samym Świątynia Jerozolimska, uległo zniszczeniu, a Arka Przymierza została porwana. W tych dramatycznych okolicznościach jeńcy przekroczyli bramy miasta. Nad ich głowami widniał posąg Isztar, pogańskiej bogini wojny i miłości. Niewola zaczęła mieć wymiar nie tylko polityczny, lecz także duchowy – Żydzi wkroczyli do siedliska pogańskich bożków i pogańskiego kultu. Oznacza to, że słowa Psalmu 137 skierowane są przeciwko ziemskim najeźdźcom, ale ich głębszy sens ma wymiar religijny i duchowy. Ta idea pozwoliła św. Augustynowi z Hippony na wysnucie teorii interpretacyjnej, według której złorzeczenia zawarte w psalmach należy kierować nie do najeźdźcy (grzesznika, który będąc człowiekiem, jest zdolny do nawrócenia), ale do demonów (tak traktowano bóstwa pogańskie), które nieustannie zwodzą i mamią człowieka, przynosząc nań zgubę.
Nieco inaczej, choć również w aspekcie duchowym, interpretował te słowa Orygenes: w „dzieciach” Babilonu upatrywał nieczystych myśli (dorośli to już czyny), które zwodzą człowieka, a w skale widział samego Chrystusa. Interpretacja zmierza do tego, aby poprzez spotkanie z Bogiem na modlitwie zgładzić plugawe myśli, które nie „urosną” do jeszcze bardziej niszczycielskich czynów. Warto w tym miejscu nadmienić, że religijność, a co za tym idzie – także i moralność Izraela rozwijała się stopniowo. Nie sposób postawić znaku równości między pierwotnym, historycznym wydźwiękiem tych tekstów a nowotestamentalną moralnością, w której duchu głosił Jezus. Niejednokrotnie Chrystus nauczał o miłości, nawet o miłości nieprzyjaciół (Mt 5, 44; Łk 6, 27-28.32-34). Ważne jest natomiast, aby właśnie w jej perspektywie szukać odniesienia i zrozumienia treści płynących z tych natchnionych tekstów.
Modlitwa warta „złorzeczenia”
Nie sposób w jednym artykule wyczerpać pełni bogactwa interpretacyjnego, tkwiącego w psalmach złorzeczących, możemy tu jedynie przybliżyć problem z ich interpretacją i społecznym odbiorem. Należy jednak zaznaczyć, że mimo iż lektura tych tekstów może być trudna, warto do nich sięgać. Chociaż bowiem często ich treść odnosiła się bezpośrednio do konkretnych wrogów, w konkretnych okolicznościach, nie przeszkadza to nam dzisiaj w szukaniu innych, metaforycznych wrogów, względem których mamy złorzeczyć: demony, nieczyste myśli, grzech czy grzesznik, który mieszka we mnie. Być może taka praktyka modlitewna pomoże komuś pokonać „wroga”, zgodnie ze słowami psalmisty: „Powierz Panu swoją drogę i zaufaj Mu: On sam będzie działał i sprawi, że twoja sprawiedliwość zabłyśnie jak światło, a słuszność twoja – jak południe” (Ps 37, 5-6).