ROŚLINY BIBLIJNE

Krzew winny

Winorośl to roślina, która najczęściej
występuje w Biblii – o winorośli i winnicach
wspomina się tam ponad sto razy.

PRZEMYSŁAW BĄBELEWSKI

Wrocław

Pachnąca winorośl

FOT. ARCHIWUM PRYWATNE

Krzew winny to podstawowa roślina sadownicza w basenie Morza Śródziemnego, gdzie była i jest uprawiana od starożytności do czasów współczesnych. Głównie w celu produkcji owoców, z których robi się wino. Sam Jezus mówi o sobie jako o prawdziwym krzewie winnym.
Zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie można spotkać liczne odniesienia tekstowe do krzewu winorośli i jego produktów: owoców, wina i octu. W Księdze Rodzaju czytamy: „Melchizedek zaś, król Szalemu, wyniósł chleb i wino; a [ponieważ] był on kapłanem Boga Najwyższego, błogosławił Abrama” (Rdz 14, 18-19). Księga Liczb wspomina o winie i wyrobach z niego wielokrotnie, m.in. we fragmencie: „Przemówił znowu Pan do Mojżesza tymi słowami: «Tak mów do Izraelitów: Gdy jakiś mężczyzna lub jakaś kobieta złoży ślub nazireatu, aby się poświęcić dla Pana, musi się powstrzymać od wina i sycery, nie może używać octu winnego i octu z sycery ani soku z winogron; nie wolno mu jeść winogron zarówno świeżych, jak i suszonych. Przez cały czas trwania nazireatu nie będzie niczego spożywać z winnego szczepu, począwszy od winogron niedojrzałych aż do wytłoczyn” (Lb 6, 2-4). Księga Jeremiasza odnosi się do winorośli, nazywając ją latoroślą: „A Ja zasadziłem ciebie jako szlachetną latorośl winną, tylko szczep prawdziwy. Jakże więc zmieniłaś się w dziki krzew, zwyrodniałą latorośl?” (Jr 2, 21).
W Ewangelii wg św. Jana krzewy winorośli opisane są w sposób bardzo obrazowy. Sam Jezus porównuje życie dobrych i złych ludzi do krzewu winnego, opisuje go, jednocześnie interpretując jego uprawę i pielęgnację: „Ja jestem prawdziwym krzewem winnym, a mój Ojciec jest tym, który [go] uprawia. Każdą latorośl, która nie przynosi we Mnie owocu, odcina, a każdą, która przynosi owoc, oczyszcza, aby przynosiła owoc obfitszy. Wy już jesteście czyści dzięki słowu, które wypowiedziałem do was. Trwajcie we Mnie, a Ja w was [będę trwać]. Podobnie jak latorośl nie może przynosić owocu sama z siebie – jeśli nie trwa w winnym krzewie, tak samo i wy – jeżeli we Mnie trwać nie będziecie. Ja jestem krzewem winnym, a wy – latoroślami. 

Kto trwa we Mnie, a Ja w nim, ten przynosi owoc obfity, ponieważ beze Mnie nic nie możecie uczynić. Ten, kto nie trwa we Mnie, zostanie wyrzucony jak winna latorośl i uschnie” (J 15, 1-6).
Winorośl to krzewy pnące wspinające się na podpory za pomocą wąsów czepnych. Do rodziny winoroślowatych należy około 60 gatunków krzewów. Krzewy zbudowane są z długowiecznych, zdrewniałych pędów dorastających do 50 m, wspinających się na podpory lub płożących się na powierzchni gleby. Liście złożone są z 3 do 5 klap, czasem dłoniastozłożone lub piłkowane. Młode liście można spożywać w postaci surowej lub po ugotowaniu. Kwiaty są małe, zebrane w groniaste kwiatostany wyrastające z kątów liści.
Owoce, nazywane winogronami, to jagody barwy zielonkawooliwkowej, czerwonej i różowej. Zebrane w okazałe grona zaczynają dojrzewać z końcem lata aż do jesieni, w zależności od odmiany. Są jednym z najważniejszych produktów do produkcji soku i win – mamy specjalne odmiany do produkcji wina, jak również te deserowe. Z odmian bezpestkowych często produkuje się rodzynki, wcześniej poddając owoce suszeniu.
W Polce od ponad 20 lat zakłada się winnice dla produkcji wina. W uprawie amatorskiej rośliny te są bardzo popularne dla owoców deserowych. Krzewy sadzone są przy pergolach, trejażach i tarasach, często dla ocienienia przed intensywnym nasłonecznieniem. Winorośle preferują gleby alkaliczna, wręcz wapienne, próchniczne, umiarkowanie wilgotne. Najlepsze jest stanowisko bardzo słoneczne i ciepłe, by owoce dojrzały, a krzewy szybko rosły.
Oprócz licznych odmian deserowych oraz uprawianych na wino – wywodzących się od Vitis vinifera, winorośli właściwej – uprawia się również gatunki ozdobne. To winorośl pachnąca Vitis riparia, winorośl japońska Vitis coignetiae, atrakcyjnie jesienią wybarwiająca liście na czerwono, i winorośl amurska Vitis amurensis, silnie rosnące pnącze, pięknie wspinające się na różne konstrukcje.