Świat opakowań

Żyjemy w świecie, w którym pogrzeb jest ważniejszy od zmarłego, wesele jest ważniejsze od miłości, wygląd ważniejszy jest od intelektu. Żyjemy w kulturze opakowań, która gardzi zawartością” – napisał Eduardo Galeano, dziennikarz i pisarz urugwajski o rodowodzie europejskim, celnie puentując zmiany kulturowe.
Kultura opakowań. Świat opakowań. W tym świecie nie ma miejsca na rozmowy o śmierci, choć to jedyna pewna rzecz w naszym życiu, będąca jego częścią, niewykluczone, że najważniejszą. Uczynienie ze śmierci tabu, wbrew intencjom, pogłębia lęk, a nie go zmniejsza, i dotyczy to zarówno osoby umierającej, jak i najbliższych, którzy nie przyjmują do wiadomości, że to, co nieuchronne, już nadchodzi.
To oczywiste, że dla bliskich śmierć zawsze przychodzi za wcześnie, nawet wtedy, gdy zabiera stulatków. Mój stryj Leonard Wanke zmarł w swoje setne urodziny, a jego córki, gdy dzwoniły do mnie z tą informacją, płakały. Łzy są naturalną reakcją, wszak Jezus też zapłakał nad grobem Łazarza.
Śmierć w oczach dzieci
Dziś człowiek przychodzi na świat w szpitalu i na ogół w szpitalu go opuszcza, otoczony aparaturą zamiast miłością najbliższych. Tak umierała moja babcia ze strony mamy, która mnie i siostrę wychowywała. Miałyśmy wtedy 8 lat, ale fakt, że babcia umarła, rodzice przed nami zataili. Zapewne, aby oszczędzić nam przeżywania smutku. Nie uczestniczyłyśmy w pogrzebie, nie przeżywałyśmy żałoby. Byłyśmy dostatecznie duże, żeby domyśleć się tego, co się stało. Łzy naszej mamy, czerń, w którą zaczęła się ubierać… Miałyśmy żal, że – dla ochrony naszej psychiki – zostałyśmy wyłączone z misterium przeżywania śmierci tak ważnej dla nas osoby.
„Dzieci potrafią podchodzić nadzwyczaj dojrzale do spraw ostatecznych” – przekonuje dr Krzysztof Szmydt, lekarz i wieloletni kierownik Wrocławskiego Hospicjum dla Dzieci, opowiadając o umieraniu swoich małych pacjentów. Informacja o śmierci nigdy nie jest dla nich zaskoczeniem. Nie reagują dramatycznie, bo słyszą to, co same przeczuwają. Pytają, kogo zobaczą, kiedy już umrą. Cieszą się na spotkanie z ciocią czy dziadkiem. „Dzieci nie można oszukać. Jeśli rodzic unika rozmowy o śmierci, to nie sprawia, że dziecko się nie boi. Ono właśnie wtedy może zacząć się bać.
Przecież i tak ma świadomość tego, co się z nim dzieje. I kiedy czuje, że rodzic nie chce na ten temat rozmawiać, to zostaje samo z tym intymnym przeżyciem” – dodaje dr Szmydt. Rodzice często się zadręczają, pytają: „Dlaczego moje dziecko?”, a ono w tym czasie myśli już o tym, co będzie potem: w co ma być ubrane podczas pogrzebu, kto zaopiekuje się ukochanym zwierzątkiem, komu zostawi swoje zabawki.