Kwiecień 2009
Pięć lat
Tajemnica odkupienia najpiękniejszym obrazem Miłosierdzia Bożego
Bartosz Trojanowski
Święte Triduum Paschalne - święta świąt
Ks. Marcin Kołodziej
Jan Paweł II - Pontifex oppositorum
Henryk Jarosiewicz
Dzień kapłański
Z ks. Antonim Kiełbasą, salwatorianinem, rozmawia ks. Piotr Nitecki
Ks. Jerzy - bohater z ludzką twarzą
Alicja Gębarowska
Bohater narodowy i sługa Boży
ks. Piotr Nitecki
Syberyjski krzyżyk
Andrzej Kofluk
Ziarno, które wydało dobry owoc
Paweł Kucia
Wyobraźnia życia
Marian Wieczorek
Szkoła urszulańska - DLACZEGO NIE?
Monika Tomaszewska OSU
„Ojcze nasz...”
Magdalena Jonca
O wartości ludzkiego uznania
Łukasz Henel
Czy dla homoseksualistów jest miejsce w Kościele?
Z ks. Bolesławem Orłowskim rozmawiała Bożena Rojek
Słowa pozostawione Dolnoślązakom
Strona główna
Archiwum
„Ojcze nasz...”
Magdalena Jonca
Jeśli Biblię nazwano „księgą nad księgami”, a Modlitwę Pańską Roman Brandstaetter określił mianem „modlitwy nad modlitwami”, to nie sposób myśleć o niej inaczej, obcując z opracowaną i wydaną właśnie przez Jana A. Choroszego dwutomową, liczącą ponad 1700 stron, antologią Ojcze nasz – nasz. Przekłady, parafrazy i inne literackie opracowania Modlitwy Pańskiej.
Monumentalna edycja ukazuje fenomen religijny, teologiczny, społeczny, kulturowy, literacki Ojcze nasz. Odsłania wielowiekowe, od najdawniejszych czasów po współczesność, meandry tego modlitewnego „wzorca”, jego trwałość w kanonie liturgicznym i zmienność ujawnioną w licznych translacjach, adaptacjach, parafrazach, literackich odwołaniach i motywowanych doraźnymi, okolicznościowymi potrzebami „użyciach”. Współczesnemu odbiorcy uświadamia ów zbiór bogactwo wielokontekstowego wpisywania Modlitwy Pańskiej w formy ściśle konfesyjne, wyznawcze, przedstawione w Dziale I, stanowiącym przegląd najdawniejszych znanych zapisów pacierza, począwszy od najstarszego, znanego polskiego rękopisu z 1375 r. przez przekłady zawarte w Ewangeliach z XVI- XVII w., opracowania katechizmowe i modlitewnikowe po współczesną hiphopową wersję publikowaną w Internecie. Propagowaniu kanonicznego wzorca służył i nadal służy repertuar pieśniowy na „temat” Modlitwy Pańskiej, egzemplifikowany zbiorem 77 utworów (Dział II i Dział X – zawierający zapisy nutowe) wybranych z kancjonałów, począwszy od Pieśni pobożnych (1547) Jana Seklucjana, tekstów wydawanych w osobnych edycjach po współczesny Śpiewnik Pielgrzyma.
Miejsce szczególne, z uwagi na charakter prezentowanego materiału, zajmują zebrane w Dziale III parafrazy Ojcze nasz w rozumieniu zarówno polskich przekładów Oratio Dominica czerpanych z łacińskich katechizmów jak i różnorodzajowych i wielogatunkowych form literackich – od liryki, prozy medytacyjnej, refleksyjnej po teksty oparte na koncepcie pacierza, sytuujące się w bliskości wypowiedzi publicystycznych (nierzadko wręcz polemicznych, agitacyjnych, „propagandowych”), związanych z konkretnymi wydarzeniami historycznymi, społecznymi, politycznymi, promujących wartości religijne i patriotyczne. Warto, tytułem przykładu, wymienić zaangażowane ideologicznie „ojczenasze”: K. Laskowskiego Ojcze nasz! Gdzieś ty jest? (1909), nawiązujący do polityki germanizacyjnej w zaborze pruskim; przejmującą, znaną w licznych wariantach, anonimową Modlitwę prawego Polaka z I poł. XIX w. (Ale nas zbaw ode złego,/ Od tyrana i despoty, / Od zdrajców kraju własnego; / Daj bojaźń Ciebie i cnoty); stylizowany na pacierz wiersz R. Krajewskiego pisany w lipcu 1864 r. w warszawskiej Cytadeli; „Ojcze nasz” Legionów Polskich (1916) W. Antosza. Spektrum przedstawionych tekstów dopełniają odwołujące się do pacierzowej konwencji utwory okolicznościowe (Dział VII), humorystyczne, satyryczne, frywolne parafrazy, trawestacje, parodie, wśród których dominują teksty doraźnie zideologizowane politycznie (m.in. „pacierze” konfederackie, ultramontański, antyjezuickie, antyluterskie, itp.). Nie zabrakło wśród nich modlitwy z okresu rokoszu Zebrzydowskiego (1606) jak i współczesnej Apostrofy (na czas stanu wojennego) K. Wójtowicza. Pomieszczone w Dziale VIII „ojczenasze”, „pacierzyki” biesiadne (pijackie), lichwiarskie, panieńskie, dla kierowców, itp., uzmysławiają zakorzenienie w tradycji praktyki trawestowania Modlitwy Pańskiej nie tylko w obiegu wysokoartystycznym, ale i popularnym. Dokumentują praktykę adaptowania jej tekstu także na potrzeby potocznej, świeckiej, bliskiej sferze profanum obyczajowości.
Zgromadzone teksty, zaopatrzone w staranne komentarze, objaśnienia (Dział X), ubogacone o europejskie konteksty literackie (Dział IV i VIII) i dokumentację ikonograficzną (cykle graficzne, malarskie, litografie, karty pocztowe, kompozycje ilustrujące prośby pacierza) składają się na frapującą i nierzadko zdumiewającą panoramę „ojczenaszowych” utworów, od imponujących rozmachem form poematowych po drobne, zasygnalizowane w postaci tytułu, incipitu, cytatu aluzyjne nawiązania do pacierza (Dział VI). Dowodzą szczególnego traktowania „pierwowzoru”, Modlitwy Pańskiej, będącej bezustanną inspiracją dla twórców, pozostającej od wieków w ciągłym dialogu o wymiarze odświętnym i zarazem codziennym.
Antologia Jana A. Choroszego poświadcza zjawiskowy charakter modlitwy Ojcze nasz uobecniającej się w wymiarze religijnym i kulturowym jako szczególnego rodzaju żywe słowo. Pouczająca, miejscami zaskakująca lektura 499 tekstów czyni z prezentowanego tu zbioru publikację o unikatowych walorach, godną polecenia jako źródło do eksplikacji teologicznych, interpretacji literackich jak i do prywatnych modlitewnych zadumań.
Ojcze nasz – nasz. Przekłady, parafrazy i inne literackie opracowania Modlitwy Pańskiej, zebrał i opracował Jan A. Choroszy, Agencja Wydawnicza a linea, t. I-II, Wrocław 2008.