Kwiecień 2002

Pascha Izraelitów i Wielkanoc chrześcijan
ks. Mariusz Rosiki

Zmartwychwstanie Pańskie w witrażu wrocławskim
Danuta i Tomasz Lesiów

Pier Giorgio Frassati - święty roześmiany
Agnieszka Tarnawska

Unia Europejska - wilk czy jagnię?
Kazimierz F. Papciak SS.CC.

Polacy w Niemczech
Rozmowa z Aleksandrem Zającem - przewodniczącym Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech

Czy zdrowie za wszelka cenę?
Tomasz Bojanowski

Dawno i nieprawda?
Romuald Lazarowicz

Straceni na Dolnym Śląsku w latach 1945-1956
Wojciech Trębacz

Feliks Koneczny i jego nauka historii
Piotr Sutowicz

O Moniczce, rodzinie i Panu Bogu
Lidia Popielewicz

Jak kochać dziecko?
Katarzyna Żytniewska

Werbiści w Moskwie


Jak się nazywają przedmioty używane podczas Mszy św. i innych nabożeństw?
ks. Jarosław Grabarek




Strona główna

Archiwum

Jak się nazywają przedmioty używane podczas Mszy św. i innych nabożeństw?
ks. Jarosław Grabarek


Podczas sprawowania liturgii kapłan posługuje się rozmaitymi przedmiotami, które nie zmieniają się od wieków, lub zmieniają się, ale w bardzo niewielkim stopniu. Przedmioty te nazywa się paramentami liturgicznymi i nie używa się ich do żadnej innej czynności, poza liturgią.

Najczęściej nazwy tych przedmiotów, pochodzące z języka łacińskiego, nie są znane wiernym biorącym udział w liturgii, a szkoda, ponieważ każdy z biorących udział w nabożeństwie powinien interesować się wszystkim, co służy do oddawania czci naszemu Bogu. Stąd temat dzisiejszej "odpowiedzi".

Liturgia najważniejsza, czyli Eucharystia (Msza św.) jest sprawowana na ołtarzu. Przed Soborem Watykańskim II kapłan stał w czasie Mszy św. tyłem do ludzi i wszystkie potrzebne paramenty miał na ołtarzu, w którym było również umieszczone tabernakulum. Tabernakulum to pancerna skrzynka, w której przechowuje się Pana Jezusa w Eucharystycznych Postaciach, czyli Najświętszy Sakrament. W naszych czasach kapłan stoi przy ołtarzu posoborowym, twarzą do wiernych i dzięki temu dobrze widzimy to wszystko, co dzieje się w prezbiterium. Prezbiterium to część kościoła wydzielona z całości i oddzielona, a przeznaczona jedynie dla księdza (prezbitera) i służby ołtarza, czyli wszystkich, którzy pomagają podczas liturgii. Dlatego nie wolno tam wchodzić bez zaproszenia, np. w celu zrobienia zdjęć podczas ceremonii sakramentu małżeństwa czy chrztu św. Aby tam wejść i np. ustawić kamerę czy podłączyć lampy halogenowe, należy to wcześniej uzgodnić z księdzem przewodniczącym całemu zgromadzeniu. Kościół ma swojego gospodarza, który decyduje o wszystkim, co się tam dzieje i nie wolno samowolnie decydować o pewnych sprawach, które wprowadzają zamieszanie i utrudniają sprawowanie liturgii. Każdy znający swoje prawa operator kamery wideo wie, że należy przed ceremonią, którą pragnie filmować zapytać, czy to jest w ogóle możliwe, gdzie może się ustawić ze sprzętem, do którego gniazdka może podłączyć swój zasilacz, etc. Jeżeli tego nie zrobi musi się liczyć nawet z taką możliwością, że zostanie w czasie nabożeństwa wyproszony z prezbiterium jako nieproszony gość.

W centralnej części prezbiterium stoi zatem ołtarz posoborowy, w którego płycie poziomej znajdują się relikwie (pamiątki po świętych), umieszczane tam podczas konsekracji kościoła i namaszczenia ołtarza. Przykrywa się je kamienną płytką i zamurowuje. Konsekracja kościoła to moment poświęcenia tego budynku na sprawowanie liturgii i oddawanie czci Bogu.

Ołtarz w świątyni jest przykryty białym obrusem, ale dodatkowo rozkłada się na nim mały, biały obrusik, dokładnie wyprany i nakrochmalony, aby był sztywny i dawał się łatwo złożyć w odpowiedni sposób. I dopiero na tym małym obrusiku, zwanym korporałem, ksiądz stawia naczynia służące do przechowywania eucharystycznych postaci (chleba i wina). Wino znajduje się w czasie mszy św. w kielichu i jako Krew Pańska musi zostać spożyte w jej trakcie, ponieważ nie przechowuje się tej postaci eucharystycznej. Natomiast Ciało Pańskie, czyli komunikanty po przeistoczeniu, gdyż wtedy stają się one Ciałem Pana Jezusa, przechowuje się w puszce. Kielich jest przykryty najpierw puryfikaterzem, czyli kawałkiem płótna służącym do jego wytarcia podczas puryfikacji (czyli oczyszczenia). Na kielichu jest następnie umieszczana patena - okrągła tacka, na której kładzie się hostię - duży komunikant (większy od tych, które przyjmujemy w czasie Komunii św., aby był dobrze widoczny gdy kapłan pokazuje go wiernym w odpowiednich momentach Eucharystii). Na patenie z kolei leży palka, czyli sztywny kartonik obszyty materiałem, a służący do ochrony kielicha np.: przed natrętnymi latem owadami, lub przed paprochami unoszącymi się w powietrzu. Tak "wyposażony" kielich nakrywa się welonem - grubym kawałkiem materiału w kolorze, jaki nakazuje liturgia danego dnia, a służącym jako coś w rodzaju ozdobnego pokrowca. Puszka (z łac. cyborium) nie musi być tak przykrywana, gdyż posiada swoją pokrywkę, którą zakłada się przed wstawieniem jej do tabernakulum. Czasami dla ozdoby pokrywa się puszkę dekoracyjnym welonem. Zazwyczaj puszka jest większa i pojemniejsza od kielicha, ponieważ powinna zmieścić ilość komunikantów wystarczającą dla wszystkich wiernych, którzy zapragną przyjąć Pana Jezusa w czasie Komunii św.

W trakcie przygotowania darów ministranci przynoszą do ołtarza tackę z ampułkami - małymi, szklanymi dzbanuszkami, w których znajdują się wino i woda. Ksiądz wlewa te płyny do kielicha w odpowiednich proporcjach i ampułki wracają na kredensję. Kredensja, to stolik służący do przechowywania tych paramentów, które w danej chwili nie są potrzebne na ołtarzu. Po chwili ministranci jeszcze raz podchodzą do księdza z wodą i ręczniczkiem i pomagają mu dokonać symbolicznego obmycia rąk. W kilku momentach liturgii ministranci informują wiernych, iż dana chwila jest szczególnie ważna i należy podczas niej przyjąć odpowiednią postawę. Zazwyczaj czynią to używając dzwonków.

Podczas udzielania Komunii św. jeden z ministrantów pomaga księdzu trzymając patenę z rączką tak, aby partykuły Najświętszego Sakramentu (okruszki eucharystycznego Chleba) nie spadały na podłogę, tylko na tę tackę, a po Komunii św. kapłan zgarnia je do puszki i spożywa przy puryfikacji.

Na ołtarzu podczas Mszy św. znajduje się mszał, czyli wielka księga, w sztywnej oprawie, zawierająca większość tekstów potrzebnych do odprawienia Eucharystii. Mszał zawiera te teksty w wielkim wyborze, bo np. jest tam ponad 100 samych prefacji. Odnajdziemy w nim zarówno to, co jest nam potrzebne na dni zwykłe, jak i na wspomnienia świętych czy wielkie uroczystości. Drugą księgą potrzebną podczas liturgii Eucharystycznej jest lekcjonarz, który mieści w sobie wszelkie teksty biblijnych czytań mszalnych. Ale tu mamy już do czynienia nie z jedną książką, tylko z wieloma tomami lekcjonarza, które wymienia się na ambonce w miarę potrzeby. Ambonka to dodatkowe miejsce w prezbiterium, służące do odczytania czytań biblijnych, odśpiewania psalmu responsoryjnego i wygłoszenia kazania lub homilii przez osoby do tego upoważnione. Gdy określamy Mszę św. jako Liturgię Słowa i Liturgię Eucharystyczną, wtedy ambonka staje się ołtarzem Liturgii Słowa.

Tak wyglądają i tak nazywają się podstawowe paramenty potrzebne do sprawowania liturgii. Zapamiętajmy ich nazwy i przeznaczenie, aby lepiej przeżywać to wszystko, co się dzieje podczas liturgicznego zgromadzenia.