Harcerstwo dzisiaj
Jedno czy trzy?

Dla wielu było i jest przygodą życia. Niektórzy wspominają je z sentymentem jako czas młodości spędzony na obozach i wyjazdach. Wielu podkreśla znaczenie, jakie odegrało w kształtowaniu pokoleń odpowiedzialnych obywateli Polski. Dzisiaj harcerstwo jest wciąż aktywnym ruchem przyciągającym do swoich szeregów wielu młodych ludzi.

Harcerstwo ma swoje korzenie w ruchu skautowym, stworzonym na początku naszego wieku przez Anglika - Roberta Baden-Powella. Skauting, odpowiadając na potrzeby wielu młodych ludzi, bardzo szybko stał się niezwykle popularną w Europie (i nie tylko) metodą wychowania. "Harcerstwo jest to wyrosła z tradycji polskiej adaptacja skautingu" - mówi Jerzy Mika, zastępca naczelnika harcerzy w Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej. W okresie międzywojennym harcerstwo w Polsce przeżywało swój dynamiczny rozwój. W czasie drugiej wojny światowej harcerze odegrali dużą rolę w walce z okupantem. Po wojnie z harcerstwa próbowano uczynić jeden z instrumentów oddziaływania totalitarnego systemu. Choć w wielu miejscach to się udało, w Związku Harcerstwa Polskiego było wielu takich instruktorów, którzy nie akceptowali komunistycznej rzeczywistości. W latach osiemdziesiątych "niepokorni", jak nazywano opozycyjnych instruktorów, doprowadzili do wyodrębnienia się w ruchu harcerskim nurtów wolnościowych, które w wolnej Polsce znalazły swoją kontynuację w postaci różnych "nowych" organizacji harcerskich. Dziś istnieją trzy ogólnopolskie związki: Związek Harcerstwa Polskiego, Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej i Stowarzyszenie Harcerstwa Katolickiego "Zawisza" - Federacja Skautingu Europejskiego.

SŁUŻBA I PRZYGODA

Harcerstwo formuje człowieka na bardzo wielu płaszczyznach, stawiając przed nim ideały. Cele, do których harcerstwo dąży, i środki, jakimi się posługuje, są wyrażone w prawie i przyrzeczeniu harcerskim. Wspólna dla instruktorów różnych organizacji jest świadomość chrześcijańskiego charakteru tych ideałów. "Nasze ideały mają korzenie w Chrześcijaństwie. Prawo harcerskie wynika z dekalogu" - mówi Krzysztof Kołodziejczyk, komendant jednego z wrocławskich hufców Związku Harcerstwa Polskiego. "W harcerstwie najważniejsze są służba Bogu i Polsce. Ma ono na celu takie ukształtowanie wyboru wartości młodego człowieka, żeby był w stanie rozwijać swoją osobowość wokół dochodzenia do Boga, aby mógł służyć innym i żeby sam ukształtował swoje cnoty."- twierdzi Jerzy Mika (ZHR).

Specyfika metody harcerskiej tkwi w tym, że do pobudzenia autoformacji używa się zajęć, które są przygodą i potrafią wzbudzić zapał młodego człowieka. "Podstawową cechą metody harcerskiej jest to, że wszystko, co harcerze robią, musi być dla nich atrakcyjne." - uważa mój rozmówca z ZHR. Z opinią tą zgadza się Krzysztof Billewicz, hufcowy Dolnośląskiego Hufca Harcerzy ze Stowarzyszenia Harcerstwa Katolickiego "Zawisza" - Federacji Skautingu Europejskiego: "Wychowanie w harcerstwie odbywa się poprzez grę i przygodę. To jest fenomen naszego ruchu." I rzeczywiście, wielu harcerzy (w wieku 14-15 lat), z którymi rozmawiam, opowiada o przeżytych obozach i wyjazdach z entuzjazmem.

Innym elementem, który towarzyszył od początku harcerskim przygodom było puszczaństwo - życie na łonie przyrody. "Puszczaństwo, choć samo w sobie nie jest wartością, oferuje dobro, jakim jest wyciszenie, poszukanie siebie i sprawdzenie siebie" - mówi Jerzy Mika (ZHR) . Puszczaństwo pozwala na korzystanie z ubogich środków, a dzięki temu, jak twierdzi druh Jerzy, harcerstwo może być czymś bardzo uniwersalnym.

Na harcerskiej drodze nieodzowną mapą są prawo i przyrzeczenie harcerskie a także systemy stopni i sprawności. Charakterystyczną cechą całego skautingu zaś jest praca w systemie małych grup.

RÓŻNIĽ SIĘ

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że polskie harcerstwo jest jednolite. Rodzi się więc pytanie, dlaczego istnieją różne organizacje harcerskie. OdpowiedŸ jest dosyć skomplikowana. Pomimo tego, że instruktorów różnych organizacji łączy wspólne poczucie wartości takiej formy działalności wychowawczej i zgadzają się w kwestiach ogólnych, koncepcje "realizacji harcerstwa" są różne. Organizacje różnią się na płaszczyŸnie programowej, każda z nich też posiada swój specyficzny styl, który wyróżnia ją spośród pozostałych. Wydaje się jednak, że największe różnice wynikają z założeń ideowych. "Wychowujemy wszyscy dobrych obywateli. Nie zawsze jednak dobry obywatel dla wszystkich oznacza to samo" - stwierdza Krzysztof Billewicz (SHK-Z-FSE). "W harcerstwie trzeba mieć jasną wizję i wiedzieć kogo i jak chcemy formować, do tego natomiast jest potrzebny właściwy obraz najwyższych wartości a także jednoznaczny stosunek do Pana Boga. I to jest jeden z elementów bardzo rozróżniających harcerstwo w Polsce. Poza tym da się zauważyć, że podział na organizacje w pewnym stopniu pokrywa się z aktualnym podziałem społeczeństwa, jeśli chodzi o rozumienie różnych wartości." - uważa Jerzy Mika (ZHR).

Czy jedność organizacyjna harcerstwa jest wartością do której należy dążyć? Opinie są podzielone. "Prędzej czy póŸniej będziemy mówić o jednej organizacji" - mówi Krzysztof Kołodziejczyk (ZHP) - "Łatwiej jest działać w jednym związku, w którym mogą współistnieć różne nurty programowo-metodyczne". Innego zdania jest Jerzy Mika (ZHR) "Myślę, że dojrzewamy jeszcze do tego aby się pięknie różnić." W wielości organizacji harcerskich nie widzi nic złego. Przedstawiciel SHK-Z-FSE twierdzi natomiast, że pluralizm organizacji harcerskich jest czymś dobrym, bowiem zakłada możliwość wyboru i nadawania różnych kształtów harcerstwu.

SPOSÓB NA ŻYCIE

Mimo różnic wszyscy twierdzą, że harcerstwo jest ciągle aktualną i atrakcyjną metodą wychowawczą. Choć czasy się zmieniają metoda harcerska może doskonale funkcjonować także w nowych warunkach. Na pewno warto przeżyć harcerstwo, bo jak powiedział jeden z rozmówców, jest ono sposobem na życie.

Spojrzenie na kwestię wychowania religijnego:

Przyrzeczenie harcerskie:

Uczestnictwo w międzynarodowych organizacjach skautowych:

Marek Mutor